كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٢٩٧ - نقد احتمالات

نتيجه احتمال چهارم مثل احتمال سوم است؛ يعنى مجموع بلوغ و رشد دخالت دارند، و احتمال اخير نظير اين مثال است كه: «إذا جائك زيد فإنْ قبّل يدك فاكرمه‌» كه مفهومش اين است كه مجرد آمدن، كافى نيست بلكه اگر پس از آمدن دست تو را هم بوسيد اكرامش واجب است و اگر هر دو يا يكى از آن دو نباشند وجوب اكرام نابود است. پس به ترتيب، هم مجى‌ء زيد دخيل است و هم در طول آن تقبيل يد دخيل است.

نقد احتمالات‌

تمام موضوع بودن بلوغ براى استقلال يتيم و دخيل نبودن رشد، از آيه استفاده نمى‌شود؛ زيرا آيه روى ايناس رشد هم تكيه كرده و وجوب دفع مال يتيم يعنى استقلال او را بر رشد او مترتب كرده است.

علت تامه بودن هريك از بلوغ و رشد به‌صورت جداگانه، نه قائل دارد و نه با ظاهر آيه هماهنگ است؛ زيرا در آيه حرف «أو» يا «إمّا» نيامده است تا دالّ بر تخيير و عدم انحصار باشد؛ مخصوصاً براى بلوغ نكاح جزائى ذكر نشده و از خارج با ضميمه مقدّمه «لزوم اسوئيت حال» بايد استقلال او ثابت شود كه خلاف ظاهر آيه است.

دو احتمال قائل دارد:

يكى از دو احتمال اين است كه علت تامه استقلال، رشد باشد و به محض احراز رشد حتى در صورت بالغ نبودن، مستقل مى‌شود و اگر در آيه، بحث بلوغ مطرح شده از باب اين است كه طريق به سوى احراز رشد است وگرنه موضوعيت ندارد. دليل اين احتمال اطلاق جمله‌ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أمْوَالَهُمْ‌ است كه در مقام بيان مستقلًا روى ايناس و احراز رشد تكيه كرده و آن را سبب وجوب دفع مال دانسته است، نه بلوغ را.[١]

[١]. ر. ك: حاشيه مرحوم ايروانى بر مكاسب، ج ٢، ص ١٧٠؛ هداية الطالب، ج ٢، ص ٤١٩- ٤٢٠ ..