كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٢٩٥ - بررسى احتمالات

بررسى احتمالات‌

امام راحل در كتاب بيع‌[١] در اين‌باره چهار احتمال را مورد بحث قرار داده است:

الف) احتمال دارد كلمه «حتى» براى انتهاى غايت باشد، ضمناً از مواردى باشد كه ما بعد «حتى» يعنى غايت، داخل در مغياست؛ نظير «كُلِ السمكه حتّى رأسها». بنا بر اين احتمال، معناى آيه اين است كه يتيمان را امتحان كنيد حتى پس از رسيدن آنان به سنّ بلوغ؛ پس اگر پس از امتحان آنان را رشيد يافتيد اموال‌شان را به آن‌ها بدهيد.

بر اساس اين احتمال، تمام ملاك براى استقلال يتيمان و قطع ولايت ولىّ، رشد است، خواه قبل از بلوغ باشد يا پس از آن، و ذكر «حتّى إذا بلغوا النكاح» براى اين است كه كسى گمان نكند امتحان مخصوص افراد نابالغ است و بالغ محتاج امتحان نيست.

ب) احتمال دارد كلمه «حتّى» براى غايت باشد و از مواردى باشد كه مابعد «حتّى» داخل در ماقبل آن نيست؛ نظير: ... كُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأسْوَدِ ...،[٢] و شايد معناى آيه اين باشد كه يتيمان را تا لحظه بلوغ امتحان كنيد و به محض رسيدن به مرز بلوغ، امتحان تمام مى‌شود. اين‌كه در دنبال آيه فرموده: فإنْ آنستم ...[٣] متفرع بر ابتلا تا زمان بلوغ است؛ يعنى اگر در اين فاصله زمانى آن‌ها را امتحان مى‌كنيد، رشيد يافتيد اموال‌شان را بدهيد، و اگر نيافتيد ندهيد؛ امّا پس از بلوغ، مال آن‌ها را بدهيد اگرچه رشيد نباشند تا بالغ اسوءُ حالًا از غير بالغ نباشد.

بر اساس اين احتمال مفاد آيه اين است كه يكى از دو امر، مناط استقلال يتيمان است: يا رشد آن‌ها، اگرچه قبل از بلوغ حاصل شود و با امتحان براى شما معلوم گردد؛ و يا بلوغ آن‌ها، اگرچه رشيد نباشند.

[١]. كتاب البيع، ج ٢، ص ٩- ١٣.

[٢]. بقره( ٢): ١٨٧.

[٣]. نساء( ٤): ٦ ..