كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٢٧٤ - تلف مبيع به بيع فاسد

قيمت را ضامن است؛ زيرا مماثل هر چيزى متناسب با همان چيز است، مماثلِ مثلى، مثل آن است و مماثل قيمى، قيمت آن است.[١]

نتيجه: آيه كريمه كاملًا مدعا را ثابت مى‌كند؛ يعنى اگر مال تالف، مثلى بود طرف، ضامن به مثل آن است و اگر قيمى بود، ضامن به قيمت آن است.

اشكال: به استدلال فوق، چند اشكال وارد شده است كه به يكى از مهم‌ترين آن‌ها (اشكالى كه از سوى امام خمينى (رحمه الله) وارد شده است) اشاره مى‌شود:[٢]

حضرت امام (رحمه الله) مى‌فرمايد: آيه شريفه در ضمن آيات جهاد و قتال‌[٣] وارد شده و به گفته مفسران در مورد صلح حديبيه است كه در سال ششم هجرى در ماه ذى‌القعده منعقد شد و مسلمانان حج نرفتند ولى به جاى آن سال هفتم حج كردند. اشاره جمله اوّل آيه، يعنى‌ الشّهرُ الحَرامُ بِالشّهرِ الحَرامِ‌[٤] به اين است كه ذى‌قعده امسال كه به مكه آمديد و مناسك حج را به‌جا آورديد در مقابل ذى‌قعده سال قبل است كه از انجام مناسك، منع شديد. و شايد مقصود اين باشد كه قتال شما با مشركان در ماه حرام (ذى‌القعده) در برابر قتال آنان با شما در اين ماه است. طبق اين احتمال معناى جمله دوم آيه، يعنى‌ وَالحُرُماتُ قِصاصٌ‌[٥] اين است كه قتال شما در منطقه حرم و در ماه حرام و در شهر حرام (مكه) در برابر قتال مشركان با شما و هتك حرمت آنان نسبت به اين سه حرام است.

در ادامه مى‌فرمايد: ... فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ ....[٦]

[١]. الخلاف، ج ٣، ص ٤٠٢- ٤٠٣.

[٢]. در ميان اشكال‌هايى كه بر استدلال فوق وارد شده اشكال شيخ اعظم در كتاب مكاسب، ج ٣، ص ٢٢٠ نيز درخور توجه است.

[٣]. بقره( ٢): ١٩١- ١٩٣.

[٤]. بقره( ٢): ١٩٤.

[٥]. بقره( ٢): ١٩٤.

[٦]. بقره( ٢): ١٩٤ ..