كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٥٧ - دلايل قول مشهور

انصارى،[١] امام راحل،[٢] و آيت‌الله خوئى-[٣] ماضى بودن شرط نيست و به فعل مضارع- مثل‌ «أبيعك هذا بكذا»، «أتزوجك على كذا»- و فعل امر- مثل‌ «اشتر منى بكذا»، «زوّجينى نفسك»- نيز جايز است.

دلايل قول مشهور

١. ادعاى شهرت فتوائيه.[٤]

پاسخ: شهرت فتوائيه حجت نيست.

٢. ادعاى اجماع.[٥]

پاسخ: اوّلًا مسأله اجماعى نيست؛ ثانياً اجماع منقول حجت نيست؛ ثالثاً بر فرض كه حجت باشد يا حتى اجماع محصّل داشته باشيم به احتمال زياد مدركى است و اجماع تعبّدى به مناط كشف قطعى از رضايت معصوم نيست تا ارزشمند باشد.

٣. فعل ماضى صريح در انشاست ولى فعل مضارع به وعده دادن شبيه‌تر است. انشاى فعل امر هم در حقيقت استدعا و تقاضاى معامله است نه اين كه انشاى معامله باشد.

پاسخ: قبول نداريم كه ماضى صريح در انشا باشد بلكه اين نيز در دو مقام اخبار و انشا استعمال مى‌شود[٦] و براى اراده انشا نياز به قرينه- حاليه و مقاميه و مانند آن- دارد. همان‌طور كه مضارع و امر- براى دلالت بر انشاى عقد- محتاج به قرينه مى‌باشند.

[١]. المكاسب، ج ٣، ص ١٣٩.

[٢]. كتاب البيع، ج ١، ص ٣٢٩.

[٣]. مصباح الفقاهه، ج ٣، ص ٤١.

[٤]. المكاسب، ج ٣، ص ١٣٨.

[٥]. تذكرة الفقهاء، ج ١٠، ص ٨.

[٦]. گاهى با صيغة« بعت» از فروختن قبلى خبر مى‌دهد و گاهى در مقام انشاى بيع برآمده و به خود آن، معامله را واقع مى‌سازد ..