كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٣٧١ - تعريف توريه

اين‌صورت هم يقيناً مكرَه است و حكم اكراه (رفع حرمت فعل، وجوب قضا، حد الهى، كفاره، صحت، لزوم و ... مترتب است). گاهى امكان تفصّى وجود دارد بدون اين‌كه ضررى به او برسد ولى اگر فرار نكند تهديد درباره‌اش عملى مى‌شود.

اصل بحث در اين است كه آيا بر مجرّد تهديد و وادار كردن، اكراه صدق مى‌كند[١] يا شرط صدق اكراه، عجز از تفصّى است مطلقاً يا اين‌كه ميان معاملات و غير معاملات فرق است‌[٢] و يا ميان امكان توريه با امكان ساير امور، همچون مسافرت كردن و مخفى شدن تفاوت وجود دارد،[٣] و يا ميان مشكل بودن و آسان بودن توريه فرق است؟[٤] قبل از بررسى اقوال و احتمالات، شايسته است نگاهى به تعريف توريه بيفكنيم:

تعريف توريه‌

فيومى در مصباح‌ مى‌گويد:

ورّيتُ الحديث تورية: سترته وأظهرت غيره ....

در ادامه مى‌گويد:

فالتورية أن تطلق لفظاً ظاهراً في معنى وتريد به معنى آخر يتناوله ذلك اللفظ

لكنّه خلاف ظاهره.[٥]

[١]. اگرچه امكان تفصى وجود داشته باشد و هيچ ضررى از باب تفصّى و چاره‌جويى به شخص متوجه نشود؟

[٢]. به اين صورت كه در معاملات، عجز از تفصى شرط صدق اكراه نيست و ملاك، نبودن رضايت و طيب نفس است ولى در ساير امور- مثل اكراه بر شرب خمر، افطار عمدى و ...- عجز از تفصى شرط است و با تمكن از آن اكراه صدق نمى‌كند؟ اين تفصيل از برخى كلمات شيخ اعظم استفاده مى‌شود و در ادامه بيان خواهد شد.

[٣]. يعنى نسبت به توريه عجز از آن شرط نيست و با امكان توريه هم اكراه صدق مى‌كند ولى نسبت به ساير امور عجز از آن‌ها شرطِ صدق است؟ اين تفصيل نيز از كلام ديگر شيخ اعظم استفاده مى‌شود.

[٤]. يعنى اگر توريه دشوار است و محذور دارد عجز از آن شرط نيست و با تمكن از آن اكراه صدق مى‌كند ولى اگر توريه كردن آسان است عجز از آن شرط است و با امكان آن اكراه صدق ندارد؟ اين تفصيل از متن مسأله مورد بحث ما در تحرير الوسيله استفاده مى‌شود.

[٥]. المصباح المنير، ج ٢، ص ٣٧٦، مادّة ورى ..