كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ١٠٢ - بررسى تفصيلى معاطات

٤. بر فرض كه مفيد ملك باشد آيا مفيد ملك لازم است- مثل بيع قولى- يا ملك جايز و متزلزل است كه با تلف يك طرف و مانند آن لازم مى‌گردد؟ اگر چنين باشد بحث ديگرى مطرح مى‌شود به نام مُلزِمات معاطات.

در ضمن بحث‌هاى فوق يا پس از آن‌ها بحث ديگرى مطرح مى‌شود كه در مكاسبِ‌ شيخ با عنوان تنبيهات از آن‌ها ياد شده است؛ از جمله اين‌كه آيا معاطات مخصوص بيع است يا در ساير معاملات نيز جارى و سارى است؟ و ....

قبل از ورود به بحث به ترتيبى كه ذكر شد، فهرستى از اقوال گوناگون را درباره معاطات بيان مى‌كنيم: اقوال فقهاى‌[١] اهل‌بيت (ع):

١. معاطات مثل بيع قولى مفيد لزوم است مطلقاً.

٢. معاطات مفيد لزوم است اگر دلالت كننده بر تراضى يا بر معامله لفظ باشد.

٣. معاطات مفيد ملك جايز و متزلزل است كه با تلف يك عوض، لازم مى‌شود.

٤. معاطات مفيد اباحه جميع تصرفات است، حتى تصرف‌هاى متوقف بر ملك.

٥. معاطات مفيد اباحه جميع تصرفات است مگر تصرف‌هاى ملكى.

٦. معاطات نه مفيد ملك است و نه اباحه، بلكه يك معامله فاسد است.

٧. معاطات معامله مستقلى است و مفيد ملك هم هست و ربطى به بيع ندارد.

اقوال نزد فقهاى اهل سنت:[٢] سه فرقه مالكى و حنبلى و حنفى معاطات را بيع صحيح و لازم مى‌دانند و براى بيع دو قسم قائلند: يكى بيع قولى و ديگرى بيع فعلى يا معاطات، ولى فرقه شافعى منكر اين معناست.

بررسى تفصيلى معاطات‌

بحث اوّل: آيا معاطات معامله‌اى مستقل است يا قسمى از بيع است كه با فعل داد و ستد انشا مى‌شود، در مقابل بيع قولى كه با صيغه خاصى انشا مى‌گردد؟

[١]. ر. ك: المكاسب، ج ٣، ص ٣٧ و ٣٨؛ حاشية المكاسب، ص ٦٨.

[٢]. ر. ك: الفقه على المذاهب الاربعه، ج ٢، ص ١٥٥ و ١٥٦ ..