روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠٠ - ترجمه

ابو عبيد [١]گفت:جواب محذوف است،تقدير آن‌كه:و لو كان الشّيطان يدعوهم الى عذاب السّعير فيتّبعونه،و اگر ديو ايشان را با عذاب دوزخ خواند هم پى او گيرند.

وَ مَنْ يُسْلِمْ وَجْهَهُ [٢] ،آنگه گفت:هركه او روى خود بنهد خداى را،و تن تسليم كند به خداى،و عمل و طاعت خود خالص بكند او را،و كار خود به او تفويض كند، فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقىٰ ،او دست به جانبى منيع و ركنى قوى [٣]زده باشد كه آمن [٤]باشد كه منقطع و منهدم نشود.

عبد اللّه عبّاس گفت:عروۀ وثقى [٥]،«لااله‌الاّاللّه» [٦]باشد.و«عروه»،در كلام عرب جانب و طرف باشد.و انكلك [٧]پيرهن [٨]را براى اين عروه گويند كه بر طرف باشد.و«وثقى»،تأنيث اوثق باشد. وَ إِلَى اللّٰهِ عٰاقِبَةُ الْأُمُورِ ،و عاقبت كارها با خداى شود،يعنى در عاقبت كارها را مرجع با او باشد.

وَ مَنْ كَفَرَ فَلاٰ يَحْزُنْكَ كُفْرُهُ ،آنگه رسول را-عليه السّلام-گفت بر سبيل تسليت و دلخوشى دادن:و هركس كه او كفر آرد به خداى و به تو،نبايد تا كه او تو را دژم [٩]كند. إِلَيْنٰا مَرْجِعُهُمْ ،كه مرجع و بازگشت اين كافران با من است،خبر دهم [١٠]ايشان را به آنچه كرده باشند[٢٢٨-ر]. إِنَّ اللّٰهَ عَلِيمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ ،كه خداى عالم است به آنچه در دلهاست،يعنى به اسرار و ضماير.

نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلاً ،گفت:ما ايشان را تمتّع كنيم و برخوردارى دهيم زمانى اندك، و آن مدّت حيات دنيا باشد. ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ ،آنگه ملجأ و مضطرّ گردانيم ايشان را با عذاب دوزخ،چه آن را كه او را به دوزخ برند او مختار نباشد،مضطرّ باشد.

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ ،و اگر تو بپرسى ايشان را اى محمّد كه آسمان و زمين كه آفريد؟ بگويند كه [١١]:خداى آفريد،تو [١٢]بگو: اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ،سپاس خداى را كه اقرار از شما