روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٠٣ - ترجمه

او [١]و ايشان به كجا [٢]رسد.

وَ أَصْبَحَ فُؤٰادُ أُمِّ مُوسىٰ فٰارِغاً ،گفت:در روز آمد دل مادر موسى،فارغا،پرداخته.

بيشتر مفسّران گفتند:از حزن و اندوه و خوف [٣]موسى-عليه السّلام-براى آن وحى كه در دل او افگنده بودند.

بعضى دگر گفتند:دل او در روز آمد فارغ [٤]از همه چيزى الّا از ذكر موسى -عليه السّلام.

گفتند:چون مادر موسى را به دريا افگند،شيطان بيامد و گفت:

چيست اين كه تو كردى؟اگر فرعون او را بكشتى تو را برآن مزدى بودى،امّا چون تو بكشتى او را،هم آن مزد بر خود تباه كردى،و هم فرزند را هلاك كردى،هم مستحقّ عقوبت شدى.دلش تنگ شد و اندوهناك شد،خداى تعالى لطف كرد با او تا او متسلّى شد و دلش از آن وسواس فارغ گشت،پس قولى دگر آن است كه: أَصْبَحَ فُؤٰادُ أُمِّ مُوسىٰ فٰارِغاً من وسوسة الشّيطان.

بعضى دگر گفتند:چون خبر به او رسيد كه موسى به دست فرعون افتاد، چندانى رنج [٥]به دل او رسيد كه آن وحى فراموش كرد كه خداى تعالى در دل او افگنده بود،خداى [٦]گفت: أَصْبَحَ فُؤٰادُ أُمِّ مُوسىٰ فٰارِغاً [اى بالنّسيان من الوحى الّذي اوحى اليها.كسائى گفت:فارغا،اى ناسيا.ابو عبيده گفت:فارغا] [٧]من الحزن،خالى شد دلش از حزن،ازآن‌كه مى‌ترسيد كه او غرق شده باشد،و گفتند:

اشتقاق اين لفظ از قول عرب است كه گويند:ذهب دم فلان فرغا،اى باطلا،چون در كشتن قود و ديت [٨]نباشد،قال الشّاعر-شعر:

فإن تك اذواد تصبن [٩]و نسوة فلن تذهبوا فرغا بقتل خباب [١٠]