روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٠٤ - ترجمه

بود اگر بدانند.

خدا داند آنچه مى‌خوانند از جز او چيزى،و او بى‌همتا و محكم كار است.

و اين مثلها بزنيم آن را براى مردمان و ندانند آن را الّا دانايان.

بيافريد خدا آسمانها و زمين،براستى در اين دليل [١]هست مؤمنان را.

بخوان آنچه وحى كردند به تو از كتاب و به پاى دار نماز كه نماز بازدارد از زشتى و نابايست [٢]،و ياد كرد خداى بزرگتر [٣]،خداى داند آنچه مى‌كنى.

قوله تعالى: وَ لُوطاً إِذْ قٰالَ لِقَوْمِهِ ،نصب او بر فعلى بود مضمر،و تقدير آن‌كه:

و اذكر لوطا،ياد كن لوط را چون گفت قومش را: إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الْفٰاحِشَةَ ،اهل حجاز و ابن عامر و حفص و يعقوب خواندند:«انّكم»به يك«الف»على الخبر،و كوفيان مگر حفص خواندند:«انّكم»به دو همزه مخفّف بر استفهام،و ابو عمرو خواند به دو همزه ميانشان الفى و مدّى:آ إنّكم.

حق‌تعالى گفت:ياد كن اى محمّد لوط را چون گفت قومش را كه:شما كارى مى‌كنى زشت از لواطه.آن‌كس كه بر استفهام خواند،گفت:صورت استفهام است و معنى [٤]تقريع و توبيخ،و آن‌كه بر خبر خواند گفت:معنى انكار است نه افاده و اعلام ايشان،براى آن‌كه ايشان دانستند كه چه مى‌كنند.

و«فاحشه»فعلى باشد به غايت شناعت در قبح،و اين جا باتّفاق مراد به او [٥]لواطه است. مٰا سَبَقَكُمْ بِهٰا مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعٰالَمِينَ ،«ما»نكرۀ موصوفه است،يعنى امرا