روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤١٢
و زيد بن ثابت گفت:اگر اختيار شوهر كند يك طلاق باشد،و اگر اختيار مفارقت كند سه طلاق باشد،و اين مذهب مالك است [١].
شافعى گفت:نفس تخيير [٢]را در طلاق اثرى نباشد الّا به نيّت،اگر نيّت طلاق كند طلاق باشد،و اگر نكند طلاق نباشد.
و مذهب ما آن است كه تخيير طلاق نباشد،و اگر مرد زن را مخيّر كند و او اختيار خود كند يا اختيار شوهر،نكاح بر جاى باشد،و دليل بر اين ظاهر آيت است فى قوله: وَ أُسَرِّحْكُنَّ سَرٰاحاً جَمِيلاً ،چه به اتّفاق مراد به اين تسريح طلاق است لقوله تعالى: فَإِمْسٰاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسٰانٍ [٣]... ،و اگر تخيير [٤]طلاق بودى به تسريح حاجت نبودى و تخيير [٥]كفايت بودى.
و حسن بصرى گفت:اين تخيير [٦]در طلاق و مقام نبود،بل رسول-عليه السّلام- ايشان را مخيّر بكرد ميان دنيا و آخرت.
آنگه زنان[رسول] [٧]را عليه السّلام بر سبيل وعيد گفت [٨]:اى زنان رسول من! هركس كه از شما كارى ناشايست [٩]كند يا معصيتى كه در او آزار خداى و رسول باشد [١٠]، يُضٰاعَفْ لَهَا الْعَذٰابُ ضِعْفَيْنِ .ابن عامر و ابن كثير خواندند«نضعّف» [١١]من التّضعيف،و باقى قرّاء خواندند:[يضاعف] [١٢]من المضاعفة.و مفاعلة[و تفعيل به يك معنى بسيار آمده،قال اللّه تعالى: رَبَّنٰا بٰاعِدْ بَيْنَ أَسْفٰارِنٰا [١٣]... ،و قرء:بعّد،گفت] [١٤]:
عذاب [١٥]او مضاعف كنند يعنى دوچندان كه عذاب ديگران بود.
و در معنى«ضعف»،خلاف كردند،اهل لغت بعضى گفتند:ضعف الشّىء مثله [١٦]،و بعضى دگر گفتند:مثلاه.مثال اوّل يقال:كان معه درهم فضاعفته،اى جعلته درهمين،و مثال دوم:ضاعفته،اى اعطيته درهمين،حتّى يحصل معه [١٧]ثلاثة دراهم.
[١] .آط،آب،آج،لب،مش+و.
[٢] .آط،آج،لب،مش:تخيّر.
[٣] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٢٢٩.
[٥] [٤] .لب:تخيّر.
[٦] .آط،آج،لب:تخيّر.
[١٤] [١٢] [٧] .اساس:ندارد،از آط،افزوده شد.
[٨] .كا+ يٰا نِسٰاءَ النَّبِيِّ -الآية.
[٩] .آب:ناشايسته.
[١٠] .آط،آب،آج،لب،مش:بوده باشد،كا:بود.
[١١] .همۀ نسخه بدلها:يضعّف.
[١٣] .سورۀ سبأ(٣٤)آيۀ ١٩.
[١٥] .آج،لب:ضعفه عذاب.
[١٦] .آط،آب،آج،لب،مش،كا+باشد.
[١٧] .آط،آب،آج،لب:له.