روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٥٦ - ترجمه
بكرد [١]به تو،و دست داد بر ايشان،مال خود به ايشان دهيم؟و اللّه لا نعطيهم الّا السّيف،به خداى كه ايشان را جز شمشير ندهيم.
رسول-عليه السّلام-اين حديث به امتحان ايشان گفت تا ايشان را چگونه يابد.
چون اين بشنيد شادمان [٢]شد و بدانست كه ايشان دل قوى دارند بر كارزار ايشان.
چون روز [٣]دگر بود جماعتى سواران قريش بر نشستند:عمرو بن عبد ودّ العامرىّ و عكرمة بن ابى جهل و هبيرة بن ابي وهب المخزوميّان و نوفل بن عبد اللّه و ضرار بن الخطّاب و مرداس اخو محارب بن فهر [٤]،و سلاحها بپوشيدند و بيامدند و گرد لشكرگاه بر آمدند و گفتند:يا بنى كنانه و يا بنى عامر [٥]!ساز كارزار كنيد كه امروز پديد آيد كه سوار كيست!و آمدند تا به كنار خندق [٦]،چون خندق ديدند-و در عرب عادت نبود-گفتند:انّ هذه لمكيدة [٧]ما كانت العرب تعرفها [٨]،اين [٩]كيدى است كه عرب نشناختى [١٠].آنگه مضيقى[٢٤٣-پ]طلب كردند و بانگ بر اسبان زدند و بجهانيدند،و عمرو بن عبد ودّ گفت چون خندق ديد-شعر:
يا لك من [١١]مكيدة ما انكرك
لا بدّ للملهوف من ان يعبرك
و اسب را بجهاند [١٢]عند آن حال مسلمانان را حال [١٣]نماند و قوّت نماند و خوف سخت شد،و اين آن حال است كه خداى تعالى وصف كرد: وَ إِذْ زٰاغَتِ الْأَبْصٰارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنٰاجِرَ وَ تَظُنُّونَ بِاللّٰهِ الظُّنُونَا -الى آخر الآيات.
امير المؤمنين [١٤]بيرون آمد با جماعتى و راه [١٥]بر ايشان بگرفت تا پيشتر نيايند.
[١] .آط،آب،آج،لب،مش:پر بكرد،كا:اكرام كرد.
[٢] .آط،آب،آج،مش،كا:شادمانه.
[٣] .آط،آب،آج،لب،مش:نورى.
[٤] .آط،آب،آج،لب،مش:و هر.
[٥] .آط،آب،آج،لب،مش:يا بنى كنانة بن عامر.
[٦] .آط،آب،آج،لب،مش+و.
[٧] .آط،آب،آج،لب:هذا لمكيده،مش:هذه المكيدة.
[٨] .آب،آج،لب،مش:يعرفها،كا:لعرفها.
[٩] .آط،آب،آج،لب،مش:آن.
[١٠] .آط،آب،آج،مش:نشناسند،لب،كا:نشناسند.
[١١] .آط،آب،آج،لب،مش:بالدين،چاپ شعرانى(١١٤/٩)يا كيد من.
[١٢] .آج،لب،كا:بجهانيد.
[١٣] .اساس:به صورت«مال»هم خوانده مىشود.
[١٤] .آط،آج،لب،كا+عليه السلام،آب+على رضى اللّه تعالى عنه.
[١٥] .آط،آب،آج،لب:ره.