ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ ،آنگه نسل و فرزندان او را بيافريد،و«جعل»،به معنى خلق است اين جا،و«نسل»فرزند باشد و واحد و تثنيه و جمع در او بر يك وجه بود.و مراد به«سلاله»نطفه است،و اصل او هر چيزى باشد كه از چيزى بيرون آيد،و فرزند را«سلاله»خوانند لانسلاله من الأب و الامّ،قال الشّاعر-شعر:

فجاءت به غصب الاديم غضنفرا سلالة فرج كان غير حصين
و مثله:السّلية،قال[الشّاعر] [١]-شعر:

سليلة سابقين تناجلاها اذا نسبا يضمّهما الكراع
مِنْ مٰاءٍ مَهِينٍ ،از آبى ضعيف،و اصله من المهنة و هى الخدمة.

ثُمَّ سَوّٰاهُ ،آنگه آدمى را خلقى سواء تمام بيافريد. وَ نَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ ،و روح در او دميد و جان در او آفريد. وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ الْأَفْئِدَةَ ،و شما را چشم و گوش و دل بيافريد. قَلِيلاً مٰا تَشْكُرُونَ ،آنگه گفت:اندك شكر مى‌كنى او را،يعنى بر اين نعمتها كه با شما كرد،و«ما»مصدرى است.

وَ قٰالُوا أَ إِذٰا ضَلَلْنٰا فِي الْأَرْضِ ،اى هلكنا و بطلنا و صرنا ترابا.و گفتند:چون ما در زمين هلاك و ناچيز و ناپديد شده باشيم،و اين اصل ضلال [٢]است در لغت يقول العرب:ضلّ الماء فى اللّبن اذا ذهب فيه فلم يظهر و لم يتميّز،و قولهم:اضلّ الميت، اى دفنه،و قال الشّاعر-شعر:

و اب مضلّوه بعين جليّة و غودر بالجولان حزم و نائل
اى دافنوه.

ابن محيصن خواند:«ضللنا»به كسر«لام».و حسن بصرى خواند:«صللنا»،به «صاد»غير معجم،من قولهم [٣]:صلّ اللّحم و اصلّ اذا انتن،چون ما در زمين مردار شويم.

أَ إِنّٰا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ ،ما را دگرباره خلقى نو خواهند آفريدن؟اين منكران بعثت و نشور گفتند،حكايت قول ايشان است،حق‌تعالى گفت در حقّ ايشان: بَلْ هُمْ بِلِقٰاءِ رَبِّهِمْ كٰافِرُونَ ،ايشان به لقاى خداى و بازگشت با سراى جزا كافرند.

[١] .اساس:ندارد،از آط،افزوده شد.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:اضلال.

[٣] .اساس:قوله،به قياس با نسخه آط و ديگر نسخه بدلها،تصحيح شد.