روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٦١ - ترجمه

سنگ فروكوفتند،ايشان سنگ مى‌ديدند و فرشتگان را نمى‌ديدند،و اين قول عبد اللّه عبّاس است.

قتاده گفت:ايشان بيامدند و آهنگ صالح كردند،خداى تعالى در راه سنگى عظيم بر سر ايشان فروفرستاد تا همه را هلاك كرد.در [١]اين كوه [٢]موعد كرده بودند، چون آنجا مجتمع شدند كوه بر سر ايشان در آمد و ايشان را هلاك كرد،و امّا قوم ايشان را به صيحه هلاك كرد-چنان كه در قصّه صالح برفت.

فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ ،آن سرايهاى ايشان است. خٰاوِيَةً، اى خالية،و نصب او بر حال است،گفت:سرايهاى ايشان از ايشان تهى ماند پس از هلاك ايشان. بِمٰا ظَلَمُوا ،«ما»مصدرى است،اى بظلمهم،به بيدادى كه كردند. إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيَةً ،در اين آيتى هست و دلالتى و عبرتى گروهى را كه دانا باشند.

وَ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا وَ كٰانُوا يَتَّقُونَ ،و برهانيديم مؤمنان و متّقيان را از آن صيحه و خراج كه ايشان را پديد آمد بر [٣]دستها و از آن هلاك شدند.

مقاتل گفت:وقت هلاك ايشان را خراجى بر دست پديد آمد به مقدار [٤]حمّصى،روز اوّل سرخ بود،روز دوم زرد شد،روز سوم [٥]سياه شد،روز چهارم شكافته شد،عقيب [٦]آن جبريل بانگ بر ايشان زد [٧]،بر جاى بمردند.

جملۀ مفسّران گفتند:آن گروه كه مؤمن [٨]و ناجى بودند،چهار هزار [٩]بودند.

صالح-عليه السّلام-ايشان را به حضرموت برد.چون صالح به آنجا رسيد،فرمان خداى او را دريافت،با رحمت خداى شد،فقيل:حضرموته فيه،آن جاى را حضرموت به اين سبب نام كردند،و ايشان آنجا مدينه ساختند و آن را«حاضورا» [١٠]نام كردند- و اين قصّه برفت.

وَ لُوطاً ،نصب[او] [١١]بر تقدير فعلى محذوف باشد،إمّا و ارسلنا لوطا،عطفا على