وَ مَنْ عَمِلَ صٰالِحاً ،و هركه او كار نيكو كند آنچه مى‌كند از تمهيد كار و ساز جاى نشست و خوفت [١]براى خود كند.و قوله: فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ ،عبارت است از اين كه گفتيم،و اصل او من قولهم:مهد فراشه اذا فرشه [٢]است.و گفتند:معنى آن است كه براى خود و مضجع در گور بسترى نرم مى‌سازد از عمل صالح.

لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا ،براى آن تا پاداشت [٣]دهد خداى تعالى آنان را كه ايمان آرند و عمل صالح كنند. مِنْ فَضْلِهِ ،از بهشت و ثواب او كه نهاده است ايشان را. إِنَّهُ لاٰ يُحِبُّ الْكٰافِرِينَ ،و او كافران را دوست ندارد،و خير ندهد ايشان را.

وَ مِنْ آيٰاتِهِ ،گفت:و از دلايل و عبر و علامات او آن است كه بفرستد بادها را [٤]مژده‌دهنده يعنى به باران،بيانه قوله: بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ [٥].

وَ لِيُذِيقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ ،تا شما را بچشاند از رحمت خود،يعنى از باران.

وَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِأَمْرِهِ ،و نيز غرض او در باد فرستادن جز آن‌كه ابر را جمع كند و بيفشارد و باران از او به در آرد،آن است تا كشتيها را در دريا براند و بگذارند به فرمان او،و تا شما طلب روزى كنى و آن را وجه معاش سازى و بدو توصّل [٦]كنى با [٧]بسيارى منافع. وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ،و تا باشد كه شاكر باشى و شكر بگزارى.

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِكَ ،آنگه براى تسليت [٨]رسول گفت:اى محمّد!ما پيش تو پيغامبران فرستاديم به قوم ايشان، فَجٰاؤُهُمْ بِالْبَيِّنٰاتِ ،و ايشان آمدند و حجّتها و معجزات و دلايل آوردند به ايشان.اين جا اضمارى هست من قوله [٩]:فكفر بهم،قوم به ايشان كافر شدند. فَانْتَقَمْنٰا ،ما انتقام كشيديم از ايشان [١٠]كافران مجرمان،و بر ما واجب است نصرت مؤمنان كردن امّا به دليل و حجّت،يا به قهر و غلبه برحسب و وفق

[١] .آل:ندارد،ديگر نسخه بدلها:خفت.

[٢] .آل:ندارد،آج:اذا افرشه،لب:اذا افراشه.

[٣] .مش:پاداشت،كا:پاداش.

[٤] .كذا در اساس«ژ»با سه نقطه،آب:مزده.

[٥] .سورۀ فرقان(٢٥)آيۀ ٤٨.

[٦] .آب،آز:توسّل.

[٧] .مش:به.

[٨] .آل:ندارد،ديگر نسخه بدلها:تسليۀ.

[٩] .آج،لب:قولهم.

[١٠] .آط،آج،لب،آز،مش:از آن.