روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨٠ - ترجمه

گفت: مٰا يَنْظُرُونَ إِلاّٰ صَيْحَةً وٰاحِدَةً [١].

خداى تعالى عند آن كوهها را به رفتن در آرد تا همچنان بروند كه ابر رود و زمين بجنبد جنبيدنى كه ساكن نشود،چه خداى تعالى آن را به كوهها بر جاى مى‌دارد كه ميخهاى اوست تا بمانند سفينه و كشتى شود بر سر آب،يا آونگى [٢]آويخته از سقفى كه باد بر او مى‌زند و مى‌جنباند،و هو قوله تعالى: يَوْمَ تَرْجُفُ الرّٰاجِفَةُ، تَتْبَعُهَا الرّٰادِفَةُ [٣]،زمين بجنبد و بجنباند اهلش را،و آن آن حال باشد كه: تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمّٰا أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ كُلُّ ذٰاتِ حَمْلٍ حَمْلَهٰا [٤]... ،هر زنى شيردهنده از كودكى شيرخواره مشغول شود،و هر آبستنى بار بنهد كه در شكم دارد،و كودكان از آن هول پير شوند،و شياطين از ترس و فزع برمند و بپرند و به اقطار زمين روند،و فرشتگان بر روى ايشان زدن گيرند تا به جاى خود آيند،و مردم مدهوش گردند،و بعضى بعضى را ندا مى‌كنند،و هو قوله: يَوْمَ التَّنٰادِ، يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مٰا لَكُمْ مِنَ اللّٰهِ مِنْ عٰاصِمٍ [٥].

ايشان در اين باشند،خداى تعالى فرمان دهد تا زمين شكافته شود از كنار تا كنار،كارى عظيم بينند كه پيش از آن نديده باشند،و چندان خوف و فزع به ايشان رسد كه جز خداى نداند.

آنگه در آسمان نگرند،آسمان را چون مهل بينند،و آن دردىّ زيت باشد،پس شكافته و ستارگان از او فروريزند [٦]،و آفتاب و ماه گرفته شود،و مردگان آن روز از اين اهوال و شدايد بى‌خبر باشند.

ابو هريره گفت:يا رسول اللّه!اينان كه‌اند كه خداى تعالى استثنا كرد ايشان را به قول: إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ اللّٰهُ ؟گفت:ايشان شهيدان باشند،فزع بر زندگانى [٧]باشد كه