روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٤٦ - ترجمه
وَ يَوْمَ تَقُومُ السّٰاعَةُ يَوْمَئِذٍ يَتَفَرَّقُونَ ،و آن روز كه قيامت بر خيزد ايشان متفرّق شوند پس ازآنكه امروز مجتمعند بر باطل.
فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ ،آنگه چون طرفى ذكر كافران گفت و احوال ايشان و احكام ايشان ياد كرد،به حديث [١]مؤمنان آمد گفت [٢]:آنان كه ايمان آرند و كارهاى نكو كنند، فَهُمْ فِي رَوْضَةٍ ،ايشان در روضهاى و مرغزارى باشند از بهشت محبور.
در [٣]محبور،قولها گفتند.عبد اللّه عبّاس گفت: يُحْبَرُونَ ،اى يكرمون،ايشان را آنجا اكرام كنند و گرامى دارند.مجاهد و قتاده گفتند:منعّم باشند.ابو عبيده گفت:شادمانه باشند،[و منه] [٤]
قوله-عليه السّلام: ما امتلأت دار حبرة الّا امتلأت عبرة ،و قال العجّاج-شعر:
فالحمد للّه الّذي اعطى الحبر
موالى الحقّ ان المولى شكر
اى اعطى السّرور.
و بعضى دگر گفتند:حبرة،هر نعمتى باشد حسن من التّحبير،و هو التّحسين، و منه الحبرة للبرد اليمانىّ،و منه الحبر لأنّه يحسّن [٥]به الاوراق،و منه الحبر للعالم لأنّه يتحبّر بالاخلاق الحسنة،و قال الشّاعر:-شعر:
يحبّرها الكاتب الحميرىّ
اى يحسّنها و ينمّقها.
و گفتند:معنى يُحْبَرُونَ آن است كه:يلذّون [٦]السّماع فى الجنّة،[ايشان را به سماع خوش لذّت دهند.يحيى بن ابى كثير را پرسيدند از اين آيت،گفت:هو السّماع و [٧]الجنّة] [٨].و اوزاعى را پرسيدند،هم اين گفت.آنگه گفت:چون ايشان سماع كنند،هيچ درخت در بهشت نماند و الّا به خنبه [٩]درآيد.هم اوزاعى گفت:خداى
[١] .همۀ نسخه بدلها:با ذكر.
[٢] .همۀ نسخه بدلها+امّا.
[٣] .مش،كا+و در.
[٨] [٤] .اساس:ندارد،از آط،افزوده شد.
[٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز كا:يحبّر.
[٦] .همۀ نسخه بدلها،بجز كا:يلتذون.
[٧] .چاپ شعرانى(٤٥/٩):فى.
[٩] .كا:بخنبش،ديگر نسخه بدلها:به كشى،خنبه/خنبك:دست زدن و اظهار شادمانى كردن،دست زدن.