قوله: انّ ما ابقت الفرائض فلاولي [٣]عصبة ذكر ،خبر واحد است براى آن[از] [٤]ظاهر قرآن [٥]و آيت [٦]محكم دست بندارند. مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُهٰاجِرِينَ ،از مؤمنانى [٧]كه با يكديگر مؤاخات داده باشد رسول ايشان را و از مهاجران،يعنى با وجود مؤاخات و هجرت اعتبار در باب [٨]ميراث به قرابت است تا كسى گمان نبرد كه اين اعتبار در حقّ آنان است كه مؤاخى و مهاجر نباشند [٩]. إِلاّٰ أَنْ تَفْعَلُوا إِلىٰ أَوْلِيٰائِكُمْ مَعْرُوفاً ،اين استثنا منقطع است به معنى لكن،براى آن‌كه آنچه با خويشان خيرى و برّى و معروفى كند از وصيّت و جز آن نه از باب ميراث باشد،پس مستثنى نه از جنس مستثنى منه باشد.

محمّد بن الحنفيّة گفت و قتاده و عطا [١٠]:مراد وصيّت آن است كه اگر[كسى] [١١]وصيّتى كند [١٢]اولياى خود را و خويشان دورتر را كه كافر باشند،روا باشد و درست [١٣]و اگرچه اهل ايمان و هجرت نباشند.

و بيشتر فقها را مذهب آن است كه:وصيّت درست باشد كافران را.و به نزديك ما،مادر و پدر و فرزند [١٤]را درست بود،و در حقّ [١٥]ديگران [١٦]درست نبود.

ابن زيد و مقاتل گفتند:مشروط است اين بر هجرت.

مجاهد گفت:مراد به«معروف»،نصرت [١٧]است و حفظ حرمت به سبب ايمان و هجرت. كٰانَ ذٰلِكَ فِي الْكِتٰابِ مَسْطُوراً ،اين در كتاب نبشته بوده است [١٨]،يعنى در

[١] .همۀ نسخه بدلها:نگيرند.

[٢] .آط+به مادر،مش به او.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:فاولى.

[١١] [٤] .اساس:ندارد،از آط،افزوده شد.

[٥] .آج،لب:براى او از ظاهر اخوات قرآن.

[٦] .آج،لب:اين آيت.

[٧] .مش+و مهاجران.

[٨] .اساس:راه،به قياس با نسخه آط،و اتّفاق نسخه بدلها،تصحيح شد.

[٩] .آط،آج،لب:نباشد.

[١٠] .آط،آج،لب،مش:محمد بن الحنفيّة و قتاده گفتند.

[١٢] .همۀ نسخه بدلها بجز كا+از.

[١٣] .آط،آج،لب،مش،كا+بود،آب+باشد.

[١٤] .همۀ نسخه بدلها:ندارد.

[١٥] .همۀ نسخه بدلها+آن.

[١٦] .مش+را.

[١٧] .همۀ نسخه بدلها:اخوّت.

[١٨] .همۀ نسخه بدلها بجز كا:نوشته است.