روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٣ - ترجمه
چه ملوك را به كار آيد از ساز و عدّت داده بودند. وَ لَهٰا عَرْشٌ عَظِيمٌ ،گفتند:سرير بلقيس را مقدّمه از زر بود،مكلّل به انواع جواهر از ياقوت سرخ و زمرّد سبز،و پس او از سيم بود مكلّل به انواع جواهر.و آن را چهار قائمه بود:يكى از ياقوت سرخ،و يكى از ياقوت زرد،و يكى از زمرّد سبز،و يكى درّ سپيد،و صفيحههاى [١]آن از زر بود مرصّع به جواهر،و هفت خانه بر او بود بر هر خانهاى درى بسته.
عبد اللّه عبّاس گفت:سرير بلقيس سى گز بود در طول،و سى گز در عرض،و سى گز در هوا.مقاتل گفت:هشتاد گز در هشتاد در هشتاد بود [٢].
وَجَدْتُهٰا وَ قَوْمَهٰا -الآية [٣]،گفت دگر آنكه:او را يافتم و قوم او را [٤]كه آفتاب مىپرستيدند بدون خداى-عزّ و جلّ،و شيطان اعمال ايشان مزيّن بكرده بود ايشان را [٥]و منع كرده بود ايشان را از راه حق،ايشان،مهتدى و راهيافته نمىشدند.
أَلاّٰ يَسْجُدُوا، كسائى و يعقوب به روايت رويس [٦]و حسن و حميد و اعرج و السلمىّ خواندند:الا يسجدوا،على تقدير:الا يا اسجدوا،اى الا يا هؤلاء اسجدوا،و اين امر باشد،«الا»استفتاح [٧]كلام است و«يا»حرف ندا و منادى محذوف،و «اسجدوا»،امر مخاطبان را،و از عرب شنيدهاند:الا يا ارحموا علينا الا يا تصدّقوا علينا،مراد آنكه يا قوم!قال الاخطل-شعر:
الا يا اسلمي يا هند هند بني بدر
و ان كان حيّا قاعدا [٨]آخر الدهر
و قال آخر-شعر:
الا يا اسلمي [٩]ذات الدماليج و العقد
و قرائت عبد اللّه مسعود [١٠]بر اين است،و ابىّ خواند:الا [١١]يسجدون [١٢]،و باقى قرّاء
[١] .همۀ نسخه بدلها:صحيفها.
[٢] .همۀ نسخه بدلها،بجز كا:هشتاد گز در هشتاد گز بود.
[٣] .كا+هدهد.
[٤] .همۀ نسخه بدلها بجز كا+يافتم.
[٥] .همۀ نسخه بدلها:«ايشان را»ندارد.
[٦] .كا+و ابو جعفر.
[٧] .كا:افتتاح.
[٨] .آط،آب،آج،آز،آل،كا:حيا فاعدى،چاپ شعرانى(٣٩٥/٨):حيّا ناعدى،تفسير طبرى(٩٣/١٩):حىّ قاعدا.
[٩] .مش:اسلموا.
[١٠] .كا:عبد اللّه عبّاس.
[١١] .همۀ نسخه بدلها،بجز كا+يا.
[١٢] .آج،آل،يسجدوا.