عاجل مى‌خواهند.گفتند [١]:اين [٢]در نضر بن الحارث آمد چون گفت: فَأَمْطِرْ عَلَيْنٰا حِجٰارَةً مِنَ السَّمٰاءِ [٣]... ،و گفت: عَجِّلْ لَنٰا قِطَّنٰا قَبْلَ يَوْمِ الْحِسٰابِ [٤].

وَ لَوْ لاٰ أَجَلٌ مُسَمًّى ،و اگر نه وقتى است[مسمّى] [٥]،نامزد كرده در نزول عذاب به ايشان.عبد اللّه عبّاس گفت:معنى آن است كه [٦]،من وعده دادم تو را كه در عهد تو عذاب استيصال نكنم و عذاب كافران عهد تو تا قيامت نكنم،بيا نه قوله:

بَلِ السّٰاعَةُ مَوْعِدُهُمْ [٧]الآية.ضحّاك گفت:اگر نه آنستى كه ايشان را اجلى هست مسمّى از مدّت عمر هريك [٨]كه نهاده‌ام و نبشته [٩].

و گفتند:مراد به أَجَلٌ مُسَمًّى ،روز بدر است،يعنى تأخير عذاب ايشان كرده‌ام تا روز بدر. لَجٰاءَهُمُ الْعَذٰابُ ،«لام»جواب«لو لا»است،عذاب به ايشان آمدى و ايشان را ناگاه گرفتى.و نصب«بغتة»بر حال است. وَ هُمْ لاٰ يَشْعُرُونَ ،و اين «واو»هم حال است،در حالى كه ايشان بى‌خبر بودندى از آن.

يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذٰابِ ،تعجيل مى‌كنند تو را به عذاب. وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكٰافِرِينَ ،و دوزخ محيط است و گرد [١٠]كافران در آمده است.

يَوْمَ يَغْشٰاهُمُ الْعَذٰابُ ،عامل در«يوم»،«محيطة [١١]»باشد يا فعلى مقدّر،نحو:

اذكره [١٢]،و اين احاطت دوزخ در روزى بود كه عذاب ايشان را بپوشد از بالاى سر ايشان و از زير قدم ايشان. وَ يَقُولُ [١٣]ذُوقُوا ،اهل كوفه خواندند و نافع:«و يقول»، بالياء،يعنى يقول اللّه،خداى گويد [١٤].و باقى قرّاء به«نون»،يعنى ما گوييم [١٥]،و معنى يكى باشد. ذُوقُوا مٰا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ،بچشى آنچه كرده بودى.

[١] .آب،آز،كا:گفته‌اند.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:آيت.

[٣] .سورۀ انفال(٨)آيۀ ٣٢.

[٤] .سورۀ ص(٣٨)آيۀ ١٦.

[٥] .اساس:ندارد،از آط افزوده شد.

[٦] .همۀ نسخه بدلها:گفت:اگر نه آنستى كه.

[٧] .سورۀ قمر(٥٤)آيۀ ٤٦.

[٨] .همۀ نسخه بدلها،بجز كا:يكى.

[٩] .كا:نوشته.

[١٠] .همۀ نسخه بدلها،بجز كا:به گرد.

[١١] .همۀ نسخه بدلها:محيط.

[١٢] .همۀ نسخه بدلها،اذكر.

[١٣] .آط،آب،آج،لب،آز،مش:نقول.

[١٤] .آط،آب،آز مش:خداى مى‌گويد،آج،لب،آز:خدا مى‌گويد.

[١٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز كا:مى‌گوييم.