روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠٤ - ترجمه

ارتفاعش،چنان كه نابغه گفت در صفت دريا-شعر:

يماشيهنّ اخضر ذو ظلال على حافاته فلق الرّباب [١]
و موج را با آن‌كه واحد است،تشبيه به جمع از چند وجه باشد:يكى،ابعاض و اجزاء او خواست،چه موج متراكب باشد.و وجهى ديگر آن‌كه،موج مصدر است و واحد،و جمع او يكى باشد. دَعَوُا اللّٰهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ،عند آن حال خداى را بخوانند به اخلاص [٢]دعا و عبادت او را خالص دارند.و«دين»،اين جا طاعت است و تذلّل. فَلَمّٰا نَجّٰاهُمْ إِلَى الْبَرِّ ،چون ايشان را برهاند با زمين خشك،بر دو گروه شوند:بهرى از ايشان مقتصد باشند.

عبد اللّه عبّاس گفت:يعنى وفا كنند به آنچه گفته باشند.

ابن كيسان گفت:مؤمن باشند.

مجاهد گفت:در قول مقتصد باشند نه در ايمان.

كلبى گفت:ميانه باشند،چه كافران در كفر و كفران مختلفند،همه يك طريقت ندارند.بعضى هستند كه كافرترند،و اين لا يقتر است به ظاهر.

آنگه آنچه معادل اين كلام است از كلام بيفگند للدّلالة [٣]عليه،و التّقدير:و منهم جاحد للنّعمة [٤]. وَ مٰا يَجْحَدُ بِآيٰاتِنٰا ،و بهرى از ايشان جاحد و كافر [٥]باشند.آنگه گفت:به آيات ما جحود نكند الّا هر غدّارى كافرى.و گفته‌اند:«ختر»بليغتر از «غدر»باشد،قال عمرو بن معدى كرب-شعر:

و انّك [٦]لو رأيت ابا عمير ملأت يديك من غدر و ختر
آنگه در آمد و در وعظ مردم گرفت [٧]: يٰا أَيُّهَا النّٰاسُ ،اى مردمان از مؤمن و كافر [٨]و برّ و فاجر! اِتَّقُوا رَبَّكُمْ ،بترسى از خداى و اجتناب كنى از معاصى او. وَ اخْشَوْا يَوْماً ،و بترسى از روزى كه، لاٰ يَجْزِي وٰالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ ،كه هيچ پدر غنا نكند از