قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ ،فرّاء گفت:اين خطاب است با لوط.خداى او را گفت بگوى اى لوط كه: اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ،و باقى مفسّران برآنند كه:خطاب رسول [٣]است -عليه السّلام [٤].بگوى اى محمّد: اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ،سپاس خداى را بر نعمتهاى او،و از جملۀ آن [٥]اهلاك كافران و دشمنان دين خداى بود.

مقاتل گفت:او را فرمود كه شكر كن مرا بر اعلام تو اين احوال و قصص گذشتگان [٦]،و حملش بر عموم كردن اولى‌تر باشد. وَ سَلاٰمٌ عَلىٰ عِبٰادِهِ الَّذِينَ اصْطَفىٰ ،و سلام برآن بندگان گزيده باد،يعنى پيغامبران سلف،مقاتل گفت و دليلش قوله: وَ سَلاٰمٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ [٧].

بعضى دگر گفتند [٨]:اصحاب [٩]رسولند.و بعضى دگر گفتند:امّت رسول‌اند كه اصطفاهم على سائر الامم،كه خداى تعالى ايشان را بر دگر امّت برگزيد.

آنگه بر سبيل الزام حجّت به صورت استفهام گفت: آللّٰهُ خَيْرٌ أَمّٰا يُشْرِكُونَ [١٠]،و قرائت برآن است كه«الفى»درآرند ميان همزۀ استفهام و«الف»وصل كه در «اللّه»است،تا فاصله باشد ميان هر دو همزه،و كذلك قوله: آلْآنَ [١١]... ،و قوله:

أَ أَنْتَ قُلْتَ [١٢]... ،گفت خداى بهتر كه اين‌همه افعال و صنايع و نعمت كرده است يا آنچه شما به او شرك مى‌آرى و مى‌پرستى آن را از اصنام؟ در خبر است كه رسول-عليه السّلام-چون اين آيت خواندى،گفتى:

بلى [١٣]اللّه خير و ابقى و اجلّ و اكرم.

أَمَّنْ [١٤]خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ ،بعضى اهل معانى گفتند در آيت حذفى و

[١] .آب،آج،آز،آل،مش:بترسانيدند،كا:بترسيدند.

[٢] .آل:بنترسيدند.

[٣] .آل:برسول،مش:با رسول.

[٤] .آب،آز+كه.

[٥] .كا+نعمتها.

[٦] .آط:گذشتگان.

[٧] .سورۀ صافّات(٣٧)آيۀ ١٨١.

[٨] .آب،آز:گفته‌اند.

[٩] .آب،آل:امّت.

[١٠] .اساس و ديگر نسخه بدلها:تشركون،و ترجمۀ اين كلمه در همۀ موارد با همين قرائت سازگار است.

[١١] .سورۀ يونس(١٠)آيۀ ٩١.

[١٢] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ١١٦.

[١٣] .آب،آز،مش:بل.

[١٤] .آط:ام من.