روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨٢ - ترجمه
آنگه ندا دردهد كه: لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ [١]... ،امروز پادشاهى كه راست؟كس نباشد تا جواب دهد،هم او گويد: لِلّٰهِ الْوٰاحِدِ الْقَهّٰارِ [٢].
و بعضى اهل علم گفتند [٣]:اين [٤]روز قيامت گويد،و خلقان جواب دهند كه:
لِلّٰهِ الْوٰاحِدِ الْقَهّٰارِ [٥]،براى آنكه در اين وقت شنونده نباشد اين كلامى باشد [٦]لغو، بىفايده و عبث را ماند.و از اين جواب گفتند كه:اين لغو و عبث نباشد،براى آنكه ممكن [٧]كه بعضى مكلّفان را در اين حكايت لطفى باشد،و اين خبر آنگه راست باشد كه مخبر على ما هو به بود،پس بر اين روايت طعنى نيست از اين وجه كه گفتيم.
آنگه بفرمايد تا زمين را بكشند و راست كنند،چنان كه گفت: لاٰ تَرىٰ فِيهٰا عِوَجاً وَ لاٰ أَمْتاً [٨].
آنگه حقتعالى فرمان دهد تا چهل شبانه روز بارانى ببارد بمانند آب مردان [٩]،تا از بالاى زمين دوازده گز برآيد.آنگه [١٠]چنان كه به باران نبات رويد،خداى تعالى گفت [١١]گوشت و استخوان و رگ و پى خلقان به اين باران بروياند.چون نفسهاى خلقان [١٢]باز آفريند،خداى تعالى گويد:اى حاملان عرش من!زنده شوى،زنده شوند.
آنگه جبريل و ميكايل و اسرافيل را زنده كنند.آنگه اسرافيل را گويد:صور بردار،بردارد و در دهن نهد و در او دمد.خداى تعالى فرمان دهد تا ارواح به اجساد شود.ارواح مؤمنان از نور مىدرفشد [١٣]،و ارواح[كافران] [١٤]مظلم و تاريك بود.اين ارواح بر شكل نحل ما بين السّماء و الارض به ايشان مملوّ شود،آنگه در خياشيم اين مردگان شود [١٥]،در تن ايشان برود.آنگه فرمان دهد تا زمين شكافته شود از ايشان و
[٥] [٢] [١] .سورۀ مؤمن(٤٠)آيۀ ١٦.
[٣] .آب،آز:گفتهاند.
[٤] .آب+در.
[٦] .مش:وقت كه شنوندۀ اين كلام نباشد.
[٧] .آب،آز،مش+است،آج،لب،آل+بود.
[٨] .سورۀ طه(٢٠)آيۀ ١٠٧.
[٩] .كا+يعنى منى.
[١٠] .مش:ندارد.
[١١] .آب،آج،لب،مش:گويد.
[١٢] .كا+همه.
[١٣] .آج،لب،آل:درفشند.
[١٤] .آط:ندارد،از آب،افزوده شد.
[١٥] .آب،آز+و.