روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٤٧ - ترجمه

مجاهد گفت:آيت در جماعتى اهل كتاب آمد كه ايمان آوردند،جهودان ايشان را ايذا كردند و برنجانيدند،ايشان برآن اذا [١]صبر كردند. وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ ،و به حسنه سيّئه بازدارند [٢]،يعنى به توبت معصيت بازدارند.و گفتند:به سخن نيكو سخن لغو [٣]كافران بازدارند.و گفتند:به دليل دفع شبهت كنند.

وَ إِذٰا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ ،و چون سخن لغو و محال و بى‌فايده شنوند، اعراض كنند از آن و عدول،و در آن خصومت نكنند و منازعت. وَ قٰالُوا لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَكُمْ أَعْمٰالُكُمْ ،و گويند:عمل ما ما را،و عمل شما شما را. سَلاٰمٌ عَلَيْكُمْ لاٰ نَبْتَغِي الْجٰاهِلِينَ ،سلام بر شما باد،يعنى براى طلب سلامت ما را مخاطبه جاهلان [٤]نمى‌بايد و مثله قوله: وَ إِذٰا خٰاطَبَهُمُ الْجٰاهِلُونَ قٰالُوا سَلاٰماً [٥].

إِنَّكَ لاٰ تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ ،حق‌تعالى در اين آيت بازنمود كه:هدايتى كه لطف باشد و اسبابى كه مقرّب بود به ايمان و طاعت و آلت باشد در او،چون قدرت و عقل و تمكين و ازاحت علّت و نصب ادلّه،و مانند اين به رسول-عليه السّلام-تعلّق ندارد،چه او بر بعضى از اين چيزها قادر نباشد،و بعضى آن است كه اگرچه مقدور او بود،او نداند كه كدام است از اين فعلها كه مكلّف را لطف باشد و مقرّب.

وَ لٰكِنَّ اللّٰهَ يَهْدِي مَنْ يَشٰاءُ ،گفت:تو اين نوع هدايت نتوانى دادن آن را كه [٦]خواهى،بل اين نوع هدايت به خداى تعالى تعلّق دارد.

و آن هدايت كه به تو تعلّق دارد دعوت است،نحو قوله تعالى: وَ إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلىٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ [٧]،اى تدعو.و شايد كه مراد به اين هدايت [٨]بيان باشد،يعنى تو ره نمايى به ره راست،يعنى بيان كنى.

پس حق‌تعالى در اين آيت بازنمود كه:هدايت كه به معنى لطف و اقدار باشد به تو تعلّق ندارد،و تو نتوانى كردن،و آن كار من است و به من تعلّق دارد،آن را دهم كه من خواهم.