روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٢٦ - ترجمه
رسول-عليه السّلام-آن خرما كه در بن درختان افتاده [١]بود مىگرفت [٢]و مىخورد،مرا گفت:بخور يا بن عمر!گفت:مرا نمىبايد اى رسول اللّه!گفت:مرا مىبايد،كه من چهار روز است تا هيچ نخوردهام.گفتم:انا لله [٣]و الله المستعان.گفت:يا بن عمر! اگر من از خداى بخواهم مرا مانند ملك كسرى و قيصر بدهد و بيش از آن،و لكن اختيار من آن است كه روزى سير باشم و روزى گرسنه،و لكن حال تو چگونه باشد آنگه كه تو بمانى تا به روزگارى كه اهل آن روزگار حثاله و نفايۀ مردم باشند، روزى يكساله بنهند و يقين ايشان ضعيف بود؟خداى تعالى اين آيت فرستاد: وَ كَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لاٰ تَحْمِلُ رِزْقَهَا .
علىّ بن الاقمر گفت: لاٰ تَحْمِلُ رِزْقَهَا ،يعنى [٤]براى فردا ذخيره ننهند.سفيان گفت:هيچ جانور نيست كه ذخيره نهد مگر آدمى و موش و مورچه.
آنگه گفت: وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ ،اگر بپرسى از اين كافران كه آسمان و زمين كه آفريد و آفتاب و ماه را كه مسخّر و مذلّل كرد تا به فرمان او در فلك خود مىروند؟ بگويند كه:خداى،چه به بديهۀ عقل دانند كه بتانى جماد كه ساخته و كردۀ ايشان باشند،اين نتوانند كردن. فَأَنّٰى يُؤْفَكُونَ ،چگونه مىگردانند اينان را،و كجا مىبرند از ره حق يعنى شيطان و رؤساى ضلالت.و اگر او كردى،نگفتى:(فانى تؤفكون) [٥].
آنگه قوّت آيات متقدّم را گفت: اَللّٰهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ وَ يَقْدِرُ لَهُ ،خداى بگستراند روزى بر آنكه خواهد از بندگانش،و قدر و تضييق كند بر آنكه او خواهد به حسب مصلحت،چه او به همه چيزى عالم است و به عواقب و مصالح امور بندگان.
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ ،اگر بپرسى از اين كافران: مَنْ نَزَّلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً ،كه فرستاد از آسمان آبى كه زنده كرد زمين را به نبات پس ازآنكه مرده بود و خشك شده؟ لَيَقُولُنَّ اللّٰهُ ،[بگويند] [٦]و اقرار دهند كه خداى كرد. قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ ،بگو سپاس خداى را بر اين نعمت كه با ما كرد.آنگه اضراب فرمود به«بل»،گفت: بَلْ ،
[١] .همۀ نسخه بدلها بجز كا:ندارد.
[٢] .همۀ نسخه بدلها:بر مىگرفت.
[٣] .همۀ نسخه بدلها بجز كا:ابا لله.
[٤] .همۀ نسخه بدلها:معنى آن است كه.
[٥] .آط،آب،مش+چگونه مىگردانند اينان را.
[٦] .اساس:ندارد،از آط افزوده شد.