روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨ - ترجمه

قوله: وَ لَمّٰا وَرَدَ مٰاءَ مَدْيَنَ [١]...، و اين تأويلى قريب است يعنى بركت كناد بر موسى.

بعضى دگر گفتند:«من»صله است در كلام و زيادت،و تقدير آن‌كه:بورك [٢]فى النّار و فيمن حولها،و اين قول مجاهد است از عبد اللّه عبّاس،و دليل اين تأويل قرائت ابىّ است كه خواند:بوركت [٣]النّار و من حولها.و گفتند:چنان كه«ما» زيادت آرند،«من»اين جا زيادت آورد،و اين تأويل ضعيف است براى آن‌كه زيادت«ما»معروف است و شايع در كلام عرب،و زيادت«من»معروف نيست.

بعضى ديگر گفتند:«من»به معنى«ما»است،چنان كه گفت: فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلىٰ بَطْنِهِ [٤]...، و المعنى فمنهم ما يمشي على بطنه،چه از جمله لا يعقل باشد، و اين وجهى قريب است.

و قوله: مَنْ فِي النّٰارِ، محلّ او رفع است باسناد الفعل اليه،يقال:بورك زيد و فيه و له [٥]و عليه،قال الشّاعر:

فبوركت مولودا و بوركت ناشئا [٦]و بوركت عند الشيب اذ انت اشيب وَ مَنْ حَوْلَهٰا، و آنان كه پيرامن [٧]آتش بودند.خلاف نيست [٨]ميان مفسّران كه مراد به اينان فريشتگانند كه بر آتش موكل باشند. وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ، و منزّه است خداى كه خداوند [٩]جهانيان است.

يٰا مُوسىٰ إِنَّهُ أَنَا اللّٰهُ يا موسى«انه»،اين«ها»را ضمير شأن و كار گويند، يعنى ان الشّأن انا اللّه.شأن و كار آن است كه من خداى عزيز و عالم و محكم كارم، نحو قولهم:انه زيد منطلق،يعنى ان الامر و الشأن زيد منطلق،و اين براى تنبيه گويند [١٠]و تقرير معنى در نفس مخاطب.

آنگه گفت: وَ أَلْقِ عَصٰاكَ ،هم از جملۀ كلام خداى است كه با موسى