روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٦٤ - ترجمه

اضمارى هست،و تقدير آن‌كه:أ الهتكم خير امن [١]خلق السموات و الارض،خدايان شما بهتراند يا آن خداى كه آفريدگار آسمان و زمين است؟ وَ أَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً ،و براى شما از آسمان آب باران فرود آورد [٢]،و برويانيديم به آن حدايق و بستانها،و هى جمع حديقة.

فرّاء گفت:«حديقه»بستانها باشد ديوار بست،من قولهم:أحدق بكذا اذا احاط به [٣]،اگر ديوار ندارد آن را حديقه نخوانند. ذٰاتَ بَهْجَةٍ ،خداوند حسن و نيكويى. مٰا كٰانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَهٰا ،شما را نبود كه درختان آن بستانها برويانى،يعنى نتوانى و مقدور شما نباشد. أَ إِلٰهٌ مَعَ اللّٰهِ ،با خداى خداى دگر هست؟صورت استفهام است و معنى جحود و انكار،يعنى نيست. بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ ،اى يشركون، بل اينان قومى‌اند كه به خداى شرك مى‌آرند و با او عدل و مثل مى‌گويند،من قولهم:

عدلت الشّىء بالشّيء [٤]اذا قابلته [٥].

أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَرٰاراً ،يا بگو تا كيست كه زمين را به قرارگاه شما كرد بر وجهى كه شما در او آن تصرّفات مى‌توانى كردن از آمد [٦]شد و قيام و قعود و خفتن [٧]و آرام [٨]؟ وَ جَعَلَ خِلاٰلَهٰا أَنْهٰاراً ،و در ميان[آن] [٩]جويها روان كرد تا خوردن [١٠]و به كار داشتن [١١]و سقى [١٢]زراعتهاى شما باشد؟ وَ جَعَلَ لَهٰا رَوٰاسِيَ ،و اين زمين را كوهها كرد ثوابت استاده [١٣]تا زمين به او بر جاى باشد و بنجنبد و اهلش را بنجنباند؟ وَ جَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حٰاجِزاً ،و ميان دو درياى عذب و ملح،درياى خوش و درياى شور،مانعى و حايلى كرد؟تا مختلط نشوند و يكى بر ديگرى بغى نكند.و مثله قوله:

بَيْنَهُمٰا بَرْزَخٌ لاٰ يَبْغِيٰانِ [١٤].