روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩٩ - ترجمه

و گفتند [١]:ظاهر ذكر زبان است،و [٢]باطن ذكر او در دل‌وجان.

و گفتند [٣]:ظاهر تلاوت قرآن است،و باطن علم اوست.

و گفتند [٤]:ظاهر روشنايى روز است براى تصرّف معاش،و [٥]باطن تاريكى شب است براى خفتن بر [٦]فراش.

و گفتند [٧]:نعمت ظاهر آن است كه اين جا [٨]كرد بر تو،و باطن آن‌كه در شكم مادر كرد [٩]با تو.

و گفتند:ظاهر الوان [١٠]عطايا است،و باطن غفران خطايا.

و گفتند [١١]:ظاهر[رفع] [١٢]ذكر است و وضع وزر،و باطن شرح صدر است.

و گفتند [١٣]:ظاهر علوّ است،و باطن دنوّ،امّا العلوّ ففي قوله: وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ [١٤]... ، و امّا الدنوّ ففي قوله: أُولٰئِكَ الْمُقَرَّبُونَ [١٥].

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ يُجٰادِلُ فِي اللّٰهِ ،آنگه گفت:از مردمان كسانند كه جدل مى‌كنند و منازعت در خداى بى‌علمى و بيانى و كتابى روشن كه ايشان را هست.

گفتند [١٦]آيت در نضر بن الحارث آمد آنگه كه گفت:الملائكة بنات اللّه، فريشتگان دختران خداى‌اند.

وَ إِذٰا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ،چون ايشان را گويند كه پى آن گيرى كه خداى به شما فرستاد، قٰالُوا ،گويند: بَلْ نَتَّبِعُ ،[بل ما تبع] [١٧]آن باشيم كه پدران خود را برآن يافتيم. أَ وَ لَوْ كٰانَ الشَّيْطٰانُ ،گفتند [١٨]:معنى آن است كه چون خداى تعالى گفت ره من گيرى،ايشان گفتند [١٩]:ما ره دين پدران گيريم،حق‌تعالى گفت:

و اگرچه آن راه و دين شما را با عذاب دوزخ خواند؟يعنى نبايد آن راه رفتن و آن متابعت اختيار كردن،و التّقدير:أ تفعلون ما قلتم و لو دعاكم ذلك الى عذاب السّعير.