روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩٨ - ترجمه
نعمت ظاهر تخفيف شرايع است،و نعمت باطن تضعيف منافع [١].و گفتند [٢]:ظاهر تسويۀ ظواهر [٣]است،و باطن تصفيۀ سراير.و گفتند [٤]:ظاهر تبيين است،في قوله:
يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا [٥]... ،و باطن تزيين است،في قوله: وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ [٦].
و گفتند:نعمت ظاهر،الرّزق المكتسب،و باطن،اعطاؤه من حيث لا يحتسب.
و گفتند:ظاهر مدخل غذاست [٧]،و باطن مخرج اذى.
و گفتند:ظاهر جوارح است،و باطن مصالح،و گفتند:ظاهر خلق است،و باطن خلق.
و گفتند:ظاهر تنعيم است [٨]في قوله: أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ [٩]... و باطن تعليم في قوله:
وَ يُعَلِّمُكُمْ مٰا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ [١٠].
و گفتند:ظاهر عطاست،و باطن صرف بلا.
و گفتند [١١]:ظاهر دعوت است فى قوله: وَ اللّٰهُ يَدْعُوا إِلىٰ دٰارِ السَّلاٰمِ [١٢]،و [١٣]باطن هدايت في قوله: وَ يَهْدِي مَنْ يَشٰاءُ إِلىٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ [١٤].
و گفتند:نعمت ظاهر آن است كه چون ذكر طاعت [١٥]تو كرد مفصّل كرد،في قوله: اَلتّٰائِبُونَ الْعٰابِدُونَ [١٦]،و فى قوله: إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِمٰاتِ [١٧]... ،و في قوله: قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ [١٨]-الآيات.و چون به ذكر گناهت [١٩]رسيد مجمل گفت در دعوت با توبه،گفت: وَ تُوبُوا إِلَى اللّٰهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ [٢٠].
و گفتند [٢١]:ظاهر توفيق طاعت است،و باطن عصمت از ريا و سمعت [٢٢].
[١] .كا:صنايع،ديگر نسخه بدلها:متابع.
[٤] [٢] .همۀ نسخه بدلها بجز كا+نعمت.
[٣] .همۀ نسخه بدلها بجز كا:متظاهر.
[٥] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ١٧٦.
[٦] .سورۀ حجرات(٤٩)آيۀ ٧.
[٧] .اساس:اذاست،به قياس با نسخۀ آط،تصحيح شد.
[٨] .آط،آج،لب:تنعّم است.
[٩] .سورۀ فاتحه(١)آيۀ ٧.
[١٠] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٥١.
[١١] .همۀ نسخه بدلها+نعمت.
[١٢] .سورۀ يونس(١٠)آيۀ ٢٥.
[١٣] .همۀ نسخه بدلها بجز كا+نعمت.
[١٤] .سورۀ يونس(١٠)آيۀ ٢٥.
[١٥] .همۀ نسخه بدلها:ذكر نعمت.
[١٦] .سورۀ توبه(٩)آيۀ ١١٢.
[١٧] .سورۀ احزاب(٣٣)آيۀ ٣٥.
[١٨] .سورۀ مؤمنون(٢٣)آيۀ ١.
[١٩] .همۀ نسخه بدلها:گناه.
[٢٠] .سورۀ نور(٢٤)آيۀ ٣١.
[٢١] .آب:گفتهاند،همۀ نسخه بدلها+نعمت.
[٢٢] .همۀ نسخه بدلها+است.