روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥٣ - ترجمه

تفضيل است،معنى تفضيل نيست،چنان كه گويند:المالك اولى بملكه،مالك به ملك اولى‌تر است،و اگرچه هيچ‌كس را در آن ولايت و ملكيّت شركت نباشد،و قال الفرزدق-شعر:

انّ الّذي سمك السّماء بنى لنا [١] بيتا دعائمه اعزّ و افضل
اى،عزيز و فاضل،براى آن‌كه«من كذا»نمى‌گويد،و قال آخر-شعر:

لعمرك انّ الزّبرقان لباذل [٢] لمعروفه [٣]عند السّنين و افضل
اى فاضل.

مجاهد گفت:اهون عليكم فى العادة و الاختبار [٤]،براى آن‌كه آن‌كس كه از ما كارى كند،دوم باربر او آسان‌تر باشد ازآن‌كه ابتدا كند.

بعضى دگر گفتند:اهون عليه من حيث الصّورة [٥]،اعادت خوارتر [٦]است از روى صورت براى آن‌كه در بدايت نطفه آفريد آنگه علقه كرد،آنگه مضغه،آنگه عظام، آنگه خلقى دگر آفريد از خلق حيات در او.و اعادت به‌يك‌بار بود به صيحۀ اسرافيل و نفخ او در صور،و اين بر توسّع باشد،و اين معنى روايت كلبى است از ابو صالح از عبد اللّه عبّاس [٧]. [وَ لَهُ الْمَثَلُ [٨]]الْأَعْلىٰ ،و او راست مثل بلندتر و رفيع‌تر،يعنى او راست صفات برتر.

عبد اللّه عبّاس گفت:يعنى مثل اعلى،در آن‌كه او را مثل نيست،في قوله: لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ [٩]... ،او راست.قتاده گفت:[مثله] [١٠]ان لا اله غيره،و معنى يكى است.

وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ،و او عزيز و حكيم است.

ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلاً مِنْ أَنْفُسِكُمْ ،آنگه حق‌تعالى در اين آيت مثل زد الهيّت [١١]و توحيد خود را،گفت:خداى تعالى مثلى زد براى شما [١٢]،و آن آن است كه گفت:

شما را هست از اين بندگان و پرستاران كه شما دارى،و ملك يمين شماست