گفتى و قصدهاى صريح كردى. و برهان اسلام اين معانى را در ضمير جاى دادى و او را برنجانيدى. و كار به جايى رسيد كه از اين پسر بيزار شد. و قطعه‌اى گفت در اين معنى به تازى كه اين دو بيت از آخر آن است:

قَولى لمَن يَرنُوا الَيك منَ الرِّضَا		زانٍ ... نَظَراً بعَين الارمَد
ان كُنتَ تَظلمُنى بفعل مُذَمَّمٍ‌		فَلَقَد ظَلَمت لَاجلكَ اسمَ مُحَمَّدٍ[١]

و نظام، مغامز اين قصه‌ها را مى‌دانست. آخر الامر فرصت نگاه داشت وقتى كه برهان اسلام غايب بود و حرم او به ديهى بودند در خانه شد و صندوقچه زرّينه زن پدر به دست آورد و تمامت زرّينه از آنجا بيرون گرفت. و آلتى مخروط بساخت و بر آنجا اين ابيات نبشت:

عاقل ز جفاى چرخ گردنده‌		هر بد كه ببيند آن خود بيند
اين واقعه را اگر چه نپسندد		آن كس كه به ديده خرد بيند ...

و چون اين فعل بكرد از بخارا رحلت كرد و به مرو رفت. و از آنجا نامه‌اى نبشت و رابّه خود را هجوى كرد كه يكى از آن جملت اين است:

پيوسته ز حسن خويشتن مى‌لافى‌		با هر كه بود مى‌تنى و مى‌بافى‌
در درج زر از آيت روزى‌مندى‌		زر مى‌طلبى و لعل بر مى‌يافى‌

و بعد از آن قمر الدين ملك آموى او را استدعا كرد و به آموى رفت و مدّتى در آنجا بود تا وقتى كه دعاى مؤلف اين اوراق از مرو مراجعت مى‌كرد و به بخارا مى‌رفت. روزى چند در آموى به خدمت او استيناس طلبيده آمد. و نامه‌ها نبشت و يكى از آن جمله به خدمت والد قطعه‌اى در قلم آورده بود بر اين جملت:

زهى ز خاك درت توتياى ديده من‌		زيادت است قرار دل رهيده من‌
دهد خبر كه پشيمانم از جدايى تو		به پشت دست به صد گاز برگزيده من‌
شود درست ز حال دلم چو درنگرى‌		به پيش جامه تا ناف بردريده من‌
ز بار دورى تو ماه ماه مى‌گذرد		كه راست مى‌نشود اين قد خميده من‌
ز سوز سينه كنى يادم ار خبر دارى‌		ز آب ديده با خون دل چكيده من‌
نگاه كن كه ز هجر تو چون پريشان گشت‌		نظام حال سر كار آرميده من‌
به سرمه خط خود چشم بنده را درياب‌		كه بى‌جمال تو تيره است نور ديده من‌
دگر ز بنده نپرسى كه تا كجا باشد		غريب بى‌كس رنجور غم رسيده من‌
به وقت خرمى از خانمان گسسته من‌		به وقت خوش دلى از دوستان بريده من‌

[١] -( خطاب به همسرش) كسى كه به قصد حرام به تو خيره شود مرتكب زناى چشم شده اما با چشمى كه معيوب و ناتوان از ديدن است!( خطاب به فرزندش) تو با ارتكاب به گناه فقط به من ستم و خيانت نمى‌كنى بلكه به اسم خودت- محمّد- نيز كه مقدس است، ستم روا داشته‌اى!