احاديث و قصص مثنوى - فروزانفر، بديع الزمان - الصفحة ٥٨٩ - زير دستان را چو خود اطعام كن
[عالم و دارا كجا گردند سير؟]
١٠٥٧-
|
«كان رسول حق بگفت اندر بيان |
اين كه مَنْهوُمان هُمَا لَا يَشْبعَان |
|
|
طالبُ الدُّنيا و توفيراتها |
طالبُ الْعلْم وَ تَدْبيراتها |
|
روايت ذيل مراد است:
مَنْهُومَان لَا يَشْبَعَان طَالبُ علْمٍ وَ طَالبُ دُنْياً[١].
نهايه ابن اثير، ج ٤، ص ١٨٧، جامع صغير، ج ٢، ص ١٨٣، فتوحات مكيه، ج ٢، ص ٢٥٩ و در نهج البلاغه منسوب است به امير مؤمنان على- ٧- شرح نهج البلاغه، ج ٤، ص ٥٠٤.
مَنْهُومَان لَا يَشْبَعَان مَنْهُومُ الْعلْم وَ مَنْهُومُ الْمَال[٢].
احياء العلوم، ج ٣، ص ١٨٥، شرح نهج البلاغه، ج ٤، ص ٥٠٤ [ص ٢٢٠ احاديث مثنوى]
[زير دستان را چو خود اطعام كن]
١٠٥٨-
|
«شرم دارم از رسول ذو فُنون |
الْبسوهُم گفت ممَّا تَلْبَسُون |
|
|
مصطفى كرد اين وصيت با بنَون |
اطْعموُا الاذْنابَ ممَّا تَأكُلُون |
|
مقصود اين خبر است:
أَرقَّاءَكُمْ أَرقَّاءَكُمْ اطْعمُوهُمْ ممَّا تَأْكُلُونَ وَ الْبسُوهُمْ ممَّا تَلْبَسُونَ فَإنْ جَاءُوا بذَنْبٍ لَا تُريْدُونَ فَبيْعُوا عبَادَ اللَّه وَ لَا تُعَذِّبُوهُمْ[٣].
مسند احمد، ج ٤، ص ٣٦، جامع صغير، ج ١، ص ٣٨ و با حذف صدر و ذيل خبر، مسلم، ج ٨، ص ٢٣٢.
هُمْ اخْوَانُكُمْ جَعَلَهُمُ اللَّهُ تَحْتَ ايْديكُمْ فَاطْعمُوهُمْ ممَّا تَأْكُلُونَ وَ البْسُوهُمْ ممَّا تَلْبسونَ وَ لَا تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلبُهُمْ فَانْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَاعينُوهُمْ[٤].
مسلم، ج ٥، ص ٩٣، مسند احمد، ج ٥، ص
[١] - دو گرسنه حريصند كه هيچ وقت سير نمىشوند: يكى خواستار علم و ديگرى خواستار دنيا.
[٢] - دو گرسنه حريصند كه هرگز سير نمىشوند: يكى حريص علم و ديگرى حريص ثروت.
[٣] - زير دستان خود را دريابيد. زير دستان خود را دريابيد. از آنچه خود مىخوريد به آنان نيز بخورانيد. و از آنچه مىپوشيد آنان را بپوشانيد. و اگر به رغم خواست شما مرتكب خطايى شدند آنان را بفروشيد و عذابشان ندهيد.
[٤] - ايشان( زير دستان و خدمت كاران) برادران شما هستند كه خداوند آنها را زير دست شما قرار داده است. بنا بر اين از آنچه خود مىخوريد به ايشان بخورانيد.
و از آنچه مىپوشيد آنها را بپوشانيد. و كارهاى طاقت فرسا را به آنان تكليف نكنيد. و اگر تكليف كرديد به كمكشان برخيزيد.