«خَرَجَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَليٍّ عَلَيْه السَّلامُ عَلَى أَصْحَابه فَقَالَ: أَيُّهَا النَّاسُ إنَّ اللَّهَ جَلَّ ذكْرُهُ مَا خَلَقَ الْعبَادَ إلَّا ليَعْرفُوهُ فَإذَا عَرَفُوهُ عَبَدُوهُ فَإذَا عَبَدُوهُ اسْتَغْنَوا بعبادَته عَنْ عبَادَة مَنْ سوَاه، فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ: يَا ابْنَ رَسُول اللَّه بأَبي أَنْتَ وَ أُمِّي فَمَا مَعْرفَةُ اللَّه قَالَ: مَعْرفَةُ أَهْل كُلِّ زَمَانٍ إمَامَهُمُ الَّذي يَجبُ عَلَيْهمْ طَاعَتُهُ»[١] [١]

كتاب المبين طبع ايران ج ١ ص ٢١٥.

فَبهمْ مَلَأْتَ سَمَاءَكَ وَ أَرْضَكَ حَتَّى ظَهَرَ أَنْ لَا إلهَ إلَّا أَنْتَ‌[٢] [٢].

و در زيارت علي ٧:

السَّلامُ عَلَى نَفْس اللَّه الْقَائمَة فيه بالسُّنَن وَ عَيْنه الَّتي مَنْ عَرَفَهَا يَطْمَئنُ‌[٣]

[٣]. همان كتاب ص ٢١٩ [ص ٢٥٤ شرح مثنوي‌]

[خلق را جبارى رحمت است‌]

٥٠-

«گر ز جبرش آگهى زاريت كو		بينش زنجير جبّاريت كو
بسته در زنجير چون شادى كند		كى اسير حبس آزادى كند
ور تو مى‌بينى كه پايت بسته‌اند		بر تو سرهنگان شه بنشسته‌اند
پس تو سرهنگى مكن با عاجزان‌		زان كه نبود طبع و خوى عاجز آن‌

گفته مولانا در نتيجه‌گيرى از جبر بى‌مناسبت نيست بدانچه ابوالقاسم قشيرى در ذيل معنى جبار گفته است: «فَاذَا عَلمَ انَّهُ يُجْبرُ الْخَلْقَ عَلَى مُرَاده وَ عَلمَ انَّهُ لَا يَجْرى فى سُلْطَانه مَا يَأْبَاهُ وَ يُكْرهُهُ تَرَكَ مَا يَهْوَاهُ وَ انْقَادَ الَى مَا يَحْكُمُ به مَوْلَاهُ»[٤]. التحبير فى علم التذكير، نسخه‌

______________________________ [١] علل‌الشرائع جلد ١ صفحه ٩

[٢] مصباح المتهجد صفحه ٨٠٣

[٣] بحارالأنوار جلد ٩٧ صفحه ٣٣٠ باب ٤

[١] - حضرت حسين بن على( ع) وقتى در جمع ياران خود وارد شد خطاب به مردم فرمود هدف خداوند- عزّوجلّ- از خلقت انسانها اين بود كه( به خداى خويش) معرفت پيدا كنند تا بر اساس آن او را بپرستند و در نتيجه از پرستش غير خدا بى‌نياز شوند. شخصى پرسيد اى فرزند رسول خدا- پدر و مادرم فداى تو باد- منظور از معرفت به خدا چيست؟ آن حضرت در پاسخ فرمود: آن است كه در هر زمان به امام واجب الاطاعه خود معرفت پيدا كنى.

[٢] - خدايا، آسمان و زمينت را توسط ايشان( امامان) از وحدانيت خويش پر كرده‌اى.

[٣] - سلام بر امامى كه نَفْس خداست و سنتها به او استوار است و سلام بر امامى كه چشم خدا است و هر كس به او معرفت يابد به اطمينان رسد.

[٤] - انسان وقتى متوجه شود كه مردم مقهور اراده خداوند هستند و نيز بداند كه در قلمرو حكومت خدا، هيچ امرى بر خلاف ميل و خواستش جارى نمى‌شود، دست از تبعيّت هوى و هوس بر مى‌دارد و به آنچه پروردگارش فرمان داده است گردن مى‌نهد.