خزينة الاصفياء غلام سرور لاهورى و طرائق الحقايق مرحوم نايب الصدر و شرح مثنوى از مرحوم حاج ملا هادى سبزوارى و شايد غير اين مآخذ كه الآن اسامى همه آنها در خاطر نيست رجوع كردم هر چه بيشتر گشتم كمتر يافتم در هيچ يك از مآخذ مذكوره مطلقاً و اصلًا كسى خواه از مشايخ عرفا يا غير ايشان به اين نسبت دقوقى نيافتم فقط در يك مأخذ (يا بعبارةٍ اصح در دو مأخذ كه چون يكى از آنها يعنى تاج العروس در ماده دق‌ق از ديگرى يعنى كتاب المشتبه آتى الذكر ذهبى نقل كرده سند مستقل على حده محسوب نمى‌توان نمود) عرض كردم بالأخره فقط در يك مأخذ نسبت دقوقى را يافتم نمى‌گويم كه همان شخص مقصودٌ بالذكر مولانا را به دست آوردم بلكه عرض مى‌كنم اصل نسبت دقوقى را كه در هيچ يك از اين كتب مبسوطه رجال و معاجم و طبقات وجود نداشت بالأخره در كتاب آتى الذكر يافتم و آن كتاب المشتبه للذهبى المتوفى فى سنة ٧٤٨ است در ص ٢٠١ از كتاب مزبور گويد: «الدَّقوقى ... وَ بقَافَين الدَّقُوقَى عَبدُ المُنعم بن مُحَمَّد بن مُحَمَّد بن ابى المَضَاء الدَّقُوقى نَزيلُ حماةٍ حَدَثَ عَن ابن عَسَاكرَ بعد ٦٤٠ وَ مُحَدِّثُ بَغدَادَ فى وَقتنا تَقَىّ الدِّين محمُود بن عليِّ بن محمود عَذب القَراءَة فَصيح العبَارَة يَحضُرُ مَجلسَهُ نَحوَ الالفَين»[١] انتهى شرح حال اين دقوقى اول يعنى عبد المنعم بن محمد را عجالةً در هيچ جاى نيافتم (بعدها استاد علامه فقيد شرح حال او را يافته و در حاشيه المشتبه كه از كتاب خانه آن بزرگوار به كتاب خانه دانش سراى عالى منتقل شده اين طور يادداشت فرموده‌اند: تُوُفَّى فى سنة ٦٤٥ انظُرا النُّجُومَ الزَّاهرةَ فى حَوادَث هَذه السَّنَة ج ٦، ص ٣٥٧) ولى شرح حال دقوقى دوم يعنى تقى الدّين محمود را در ذيل طبقات الحفاظ ذهبى لابن فهد (طبع دمشق سنه ١٣٤٧، ص ١٠٦) به دست آوردم و در آنجا گويد كه وى از وعاظَ مشهور عصر خود بوده و در سنه ٦٦٣ متولد و در سنه ٧٣٣ وفات يافته. پس بنا بر اين اين دومى به نحو قطع و يقين نمى‌تواند مقصود مولانا باشد. چه در وقت وفات مولانا در سنه ٦٧٢ وى طفلى نه ساله بوده است. و اما دقوقى اول يعنى عبد المنعم بن محمد كه در سنه ٦٤٠ زنده و مقيم در حماة يعنى به كلى نزديك آسياى صغير و قونيه مقرّ مولانا بوده و درست عصر وى با عصر مولانا موافق و منطبق بوده محتمل است به احتمال قوى كه همو مقصود مولانا بوده در قصه مزبوره. و اگر چه از سياق عبارت ذهبى بر نمى‌آيد كه وى از مشايخ عرفا بوده ولى ضد آن نيز بر نمى‌آيد. نمى‌خواهم عرض كنم كه عين آن وقايع و مشاهدات و كشف و شهودها كه مولانا در قصه مزبوره به دقوقى نسبت مى‌دهد از اين دقوقى نزيل حماة صادر شده بود خير. بلكه فقط مى‌خواهم عرض كنم كه مولانا در بسط

[١] - دقوقى يا دقّوقى آن طور كه ابن عساكر در وقايع بعد از ٦٤٠ نقل كرده يكى محمّد ... دقّوقى مقيم حماة است و ديگرى محمود دقوقى است كه در بغداد محدّث بوده است و داراى قرائتى صحيح و بيانى فصيح بوده و در مجلس او حدود دو هزار نفر شركت مى‌كرده‌اند.