ترجمه روضة کافي شيخ کليني - کمرهاي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٦٠ - شرح
ولى از نظر علم امروزه تا اندازهاى باور كردن اين حديث آسانست و ممكنست مضمون آن را كشف يك حقيقتى دانست كه قرنها پس از تاريخ حدوث آن بشر بدان پى برده است و آن بطلان فلسفه يونان در تصور و تنظيم كرات جويست و حقيقت اينست كه در محيط ماده جز فضا و خورشيدها و سيارات و اقمار چيزى نيست و خصوص ميان زمين و كره ماه زمين آتشى وجود ندارد و با وسائل امروز شورويها آرم بكره ماه فرستادهاند و از قسمت نامرئى آن عكسبردارى كردهاند و در ماه هم دشت و كوه و دريا وجود دارد مانند زمين و عبارت حديث كه ميفرمايد پاهاى آدم روى گردنه صفا بود و سرش تا آفاق آسمان كشيده بود با اين حقيقت مطابقت دارد.
البته در اين مسافت ميان زمين و كره ماه دو اختلاف وجود دارد:
١- مقدارى كه قوه جاذبه زمين در آن اثر دارد كه در حدود ١٢٠ كيلومتر يعنى ٢٠ فرسخ مشخص شده است و فوق آن كه جاذبه زمين اثر ندارد و هر چيزى وزن خود را از دست مىدهد و بىوزن مىشود كه در زبان امروز از آن بفضاى كيهان تعبير ميكنند و فضانوردان شوروى و سپس امريكا بوسيله كشتى فضائى بدان جا رفتهاند و آزمايشهائى كردهاند.
٢- مسافتى كه در آن اتمسفر وجود دارد و هوائى آميخته از گازهاى متعددى چون ازت و كربون و هيدروژن و غيره كه بدين وسيله هم قابل تنفس است و هم تشعشعات كيهانى در آن شكسته مىشوند و هم سنگهاى فضائى نيروى حركت و پرش خود را از دست مىدهند و ساكنان زمين از كوبش فرود آنها مصون مانند ولى در هواى مجاور كره ماه اين خصوصيات وجود ندارد و مشكلات مسافرت بكره ماه از اين جهاتست كه:
١- هواى آن تنفسپذير نيست.
٢- تشعشعات فضائى در آن سوزاننده و تحمل ناپذير است.
٣- سنگهاى پران جوى بسختى بدان برخورند و گودهاى عميق پديد آورند.
با اين ملاحظه مىتوان گفت كه در فضاى بسيار دور از زمين تشعشعات فضاى آزاركننده و غير قابل تحملى وجود دارد و اينكه در حديث ميفرمايد آدم از گرماى آفتاب در آزار بود اشاره باين حقيقت است ولى باز هم تصور طول قامت تا بيشتر از ٢٠ فرسخ كه با اين تشعشعات فضائى برخورد كند دور از باور است ولى در اين جا جز همان استبعاد چيز ديگرى وجود ندارد و براى رفع اين استبعاد بايد گفت:
الف- اين حديث كه داستان اولين آدم روى زمين را متعرض است نظر بيك تاريخ بسيار دور و عميقى دارد كه در حوصله بشرى نگنجد زيرا هنوز كسى بتحقيق تاريخ پيدايش بشر را در روى زمين بدست نياورده.
ب- ممكنست در اين عمق تاريخ اولين بشر روى زمين اتمسفر زمين تا مسافت كمى وجود داشته است زيرا مىتوان گفت كه اين طبقه هواى مجاور زمين يكباره بوجود نيامده است بلكه همه اوضاع زمين از تنفس جانداران و گياهان و تبخير درياها و آبها و اوضاع ديگر در پيدايش آن دخالت دارند و مىتوان از اين راه در باره كيفيت پيدايش آن مطالعه عميقى كرد و در دوران بشر اوليه و اول بشر ممكنست اين وضع هواى قابل تنفس و مانع از سوء تأثير تشعشعات اتمى تا مسافت كمى وجود داشته است يعنى اولين دورهاى بوده است كه اوضاع زمين مساعد با پيدايش اولين بشر شده است و بشر