من گويم- آنچه مرحوم مجلسى ره در اين باره گفته است بر پايه فلسفه قديم يونانى است در تصوير افلاك و سير كواكب و اين پايه‌هاى فلسفه فلكى يونانى امروزه ويران شده است و با تحقيقات و اكتشافات دانشمندان امروز بطلان آن ثابت شده است ولى تطبيق روايت با ارتفاع و انحطاط مريخ و زحل بعيد نيست باين معنى كه زمين در حركت انتقالى خود كه موجب توليد فصول اربعه است و مريخ و زحل در حركت انتقالى خود بدور خورشيد وضعى دارند كه گرما بر ارتفاع مريخ نسبت به زمين و انحطاط زحل نسبت بدان تطبيق مى‌شود و سرما بعكس آن.

و مقصود از ارتفاع مريخ اينست كه از نظر حركت انتقالى خود فوق الارض است و بر محيط زمين نمايان است و جلوه‌گر است و مقصود از انحطاط زحل اينست كه در حركت انتقالى خود تحت- الارض است و بر سطح مسكون زمين نمايان نيست و چون گرما و سرما در دو روى زمين و دو طرف خط استواء متبادل ميشوند و موقع تابستان كه يك سمت زمين كه شدت گرمى آن است موافق زمستان و سرماى سمت ديگر است ممكن است ارتفاع مريخ و انحطاط زحل هم بدين نظر نسبت بدو سوى زمين تفاوت كند و در اين سو كه ارتفاع مريخ و انحطاط زحل است از آن سوى ديگر بعكس باشد.

مقام دوست على- ع‌

٤٧٥-

از امام صادق (ع) كه رسول خدا (ص) فرمود: اى على هر كه تو را دوست داشته و مرده انجام وظيفه خود كرده و هر كه تو را دوست دارد و هنوز نمرده است مؤمنى است كه در انتظار مرگ با سعادت است و آفتاب برنيايد و فرو نرود جز اينكه براى او بروزى و ايمان برآيد (هر روز روزى و ايمان تازه‌اى بهره دارد) و در نسخه ديگر بجاى كلمه ايمان كلمه نور است.

شرح-

از مجلسى ره- قوله‌

«فقد قضى نحبه»

اشاره است بقول خدا تعالى (٣٣- الاحزاب) از مؤمنان مردانى باشند كه بدان چه با خدا عهد كرده‌اند وفا نموده‌اند و برخى وظيفه خود را بسرزدند (و شهيد شدند) و برخى منتظر آنند و هيچ ديگرگونى ندارند.

شيخ طبرسى گفته يعنى بيعت كردند كه از دشمن نگريزند و در موقع برخورد با دشمن وفا كردند و برخى مردند يا كشته شدند در راه خدا و درك آرزوى خود كردند و اين است قضا و نحب و گفته‌اند معنى آن اينست كه از كردار فراغت يافته و بدرگاه پروردگارش برگشته و مقصود كسانيند كه در روز جنگ احد شهيد شدند- از محمد بن اسحاق.

تا آنكه گويد غرض امام اينست كه اين آيه مدح شيعه امير المؤمنين (ع) را شامل است كه به عهد ولايت امامان بر حق و يارى آن‌ها وفا كردند و هر كدام آن‌ها مرده‌اند وظيفه خود را بانجام رسانده‌اند زيرا آماده يارى حق و كمك بامام بر حق بوده‌اند و هر كدام زنده‌اند در انتظار دولت حق و غلبه امام بر حق و قيام و ظهور امام عصرند و خدا روزى آن‌ها را در هر بام و شام بدهد و بايمان و يقين آن‌ها هر آن بيفزايد.