ترجمه روضة کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٢٠١ - شرح

بيان علت سرما و گرما

٤٧٤-

از سليمان بن خالد گويد از امام صادق (ع) پرسيدم كه گرما و سرما از چه پديد آيند؟

در پاسخ فرمود:

اى أبا أيوب راستى كه مريخ اختر گرمى است و زحل اختر سردى و هر گاه مريخ آغاز ارتفاع كند زحل شروع بانحطاط كند و اين وضع در بهار باشد و پيوسته چنين باشند كه هر آنچه مريخ يك درجه بالا رود زحل يك درجه فرو شود در سه ماه بهار تا مريخ بنهايت ارتفاع رسد و زحل بنهايت هبوط و مريخ بالا آيد (برآيد و آشكار شود خ) و از اين راه گرما سخت گردد و چون آخر تابستان و اول پائيز شود زحل آغاز ارتفاع كند و مريخ شروع بهبوط نمايد و پيوسته چنين باشند كه هر آنچه زحل يك درجه بر آيد مريخ يك درجه هبوط كند تا مريخ بنهايت هبوط رسد و زحل بنهايت ارتفاع و زحل آشكارا گردد و جلوه كند و اين در آغاز زمستان است و آخر پائيز.

و از اين رو سرما سخت شود و هر آنچه اين ارتفاع گيرد آن هبوط كند و هر آنچه آن هبوط كند اين ارتفاع گيرد و هر گاه در تابستان روز سردى باشد از عمليه ماه است و هر گاه در زمستان روز گرمى باشد از عمليه آفتاب است اين است تقدير خداوند عزيز و دانا و منم بنده پروردگار جهانيان.

شرح-

از مجلسى ره- قوله‌

«ان المريخ كوكب حار»

ممكن است تاثير هر دو اختر در سرما و گرما بر اثر خاصيت آن‌ها باشد نه بر اثر سرايت گرمى و سردى از آن‌ها بزمين و مانند آثار مقارنه كواكب باشد و براى هر كدام از آن دو تدويرى باشد و ارتفاع مريخ در تدوير آن باشد و مؤثر ناقص باشد در حرارت (چون كه نزديكى آفتاب هم مؤثر ديگريست) و يا نشانه زيادت حرارت باشد و ارتفاع آن نزد انحطاط زحل باشد بحسب تدوير زحل و انحطاط زحل هم جزء مؤثر سرما باشد (زيرا جزء ديگر آن دور شدن خورشيد است از سمت الرأس) يا نشانه فزونى سرما باشد و از اين جهت است كه هوا در تابستان گرم است و در زمستان سرد و دليلى بر امتناع آن نيست .. پايان نقل از مجلسى ره.