از عبد الاعلى مولى آل سام گويد به امام صادق (ع) گفتم (٢٦- آل عمران) بگو بار خدايا مالك هر ملك! تو ميدهى ملك و سلطنت را بهر كه خواهى و ميستانى ملك را از هر كه خواهى- آيا خدا نبود كه ملك و سلطنت به بنى اميه داد؟

فرمود چنين نيست كه تو فهميدى و فكرت بدان جا رفته است راستش خدا عز و جل ملك و سلطنت را بما داده است و بنو اميه آن را بزور گرفته‌اند بمانند مرديكه جامه‌اى از آن خود دارد و ديگرى بزور آن را از او ميستاند و اين جامه از آن كسى نيست كه آن را بزور گرفته است.

شرح-

از مجلسى ره- قوله تعالى‌ قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ‌- يعنى جنس ملك از آن او است و چون مالكان در آن تصرف ميكند و حاصل اينست كه قدرت خلق در هر چه باشد داده او است.

تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ اختلاف است در اينكه مقصود از ملك و سلطنت در اينجا همان سلطنت حقه واقعيه است چون مقام نبوت و امامت يا اعم از آن و رياستهاى باطله است كه ملوك جور و خلفاء ضلالت دارند و يا آنكه شامل سلطنت علم و عقل و صحت و اخلاق حسنه و ملك نفوذ و ملك قدرت و ملك محبت قلوب و ملك اموال و اولاد و ديگر چيزها هم مى‌شود جمعى آن را مخصوص همان معنى اول دانسته چنانچه اين خبر بر آن دلالت دارد.

زيرا در اين حديث امام (ع) بيان كرده است كه همانا خداوند ملك را به اهل آن داده كه ائمه بر حق باشند و اينان كه متصدى آنند غاصب هستند و بزور و عدوان آن را از صاحبانش ربوده‌اند و گويند چگونه خداوند بكسى ملكى دهد و او را هم فرمان كند كه از آن رفع يد نمايد و آن كه يكى از معنى دوم و سوم را اختيار كرده است اعتماد بعموم لفظ كرده از نظر عرف و لغت و با قطع نظر از اين خبر استبعادى ندارد زيرا ممكنست مقصود از اعطاء اعطاء قدرت و تمكين باشد و گرچه او را از ارتكاب آن نهى كرده است چنانچه خداوند بزناكار قدرت زنا داده و او را هم از ارتكاب آن نهى كرده و بقاتل دست و شمشير داده و او را هم از قتل بناحق نهى كرده است.

بعلاوه در بسيارى از آيات و اخبار ميزان نسبت و اسناد فعل بخداوند همان صرف تخليه ميان او و عمل و جلوگيرى نكردن از آن است ولى معنى اولى كه (مؤيد به اين حديث است) روشن‌تر و مناسب‌تر است بسياق آيه و بشأن نزولى كه براى آن روايت شده است كه در باره وعده سلطنتى است كه خدا به پيغمبر خود داده است در روز جنگ خندق و يا روز فتح مكه.

قوله‌ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ يعنى در دنيا يا در دين يا در آخرت و يا در همه اين مقامات.