اينانند كه گردونه حق بر آن‌ها گرديد و دست بيعت ندادند تا امير المؤمنين (ع) را آوردند و بزور از او بيعت گرفتند و اينست معنى گفته خدا تعالى (١٤٤- آل عمران) و نيست محمد (ص) مگر رسولى كه پيش از وى رسولانى درگذشته‌اند آيا اگر او هم مرد و يا كشته شد مرتجع شويد و بعقب برگرديد و هر كس بر سر دو پاشنه خود بعقب برگشت و پشت بحق داد هرگز هيچ زيانى بخدا نرساند و محققا بزودى خداوند بشاكران پاداش نيك دهد.

شرح-

از مجلسى ره- قوله‌

«اهل ردة»

راء رده مكسور است بمعنى ارتداد- همه مخالفين ارتداد صحابه را روايت كرده‌اند در كتب اخبار خود و سپس حكم كرده‌اند كه همه صحابه عادلند و در مشكاة و ديگر كتب آن‌ها است كه از ابن عباس از پيغمبر (ص) روايت كرده كه فرمود جمعى از اصحابم در شمال راه دوزخيان گيرند و من گويم اينان اصحاب منند، اينان اصحاب منند در پاسخم گفته شود اينان پيوسته بدنبال خود برگشتند و مرتجع شدند از آنگاه كه تو از آن‌ها جدا شدى.

من هم چنان گويم كه آن بنده خوب عيسى (ع) گفت: و بودم شاهد آنان تا در ميانشان ميزيستم تا آنجا كه فرمايد الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ‌ (١٢٠- المائده) پايان نقل از مجلسى ره.

من گويم يكى از حوادث مسلم تاريخ اسلام ارتداد است يعنى برگشتن از مسلمانى و اين ارتداد در زمان خود پيغمبر (ص) مكرر اتفاق افتاد كه فردى يا قبيله‌اى مسلمان ميشد و بر اثر پيشآمدى مرتد مى‌گرديدند و پس از وفات پيغمبر (ص) هم بواسطه غرض‌رانى برخى مردم سودپرست و اختلافى كه در مركز مدينه در باره خلافت پديد شد جمع بسيارى مرتد شدند و موج ارتداد چنان بالا گرفت كه نزديك بود جامعه نوبنياد اسلامى را يكباره غرق كند و حادثه رده و حروب رده سرلوحه تاريخ پس از وفات پيغمبر اسلام است- در اين جا بايد ارتداد را دو قسمت دانست.

١- ارتداد از اسلام و تشكيلات حكومت اسلامى يعنى شورش بر ضد حكومت اسلام.

٢- ارتداد از ايمان و عقيده و خروج از نور ايمان بتاريكى كفر.

رده معروف در تاريخ اسلام كه در حروب رده عنوان شده است معنى اول را دارد كه هم در زمان خود پيغمبر و هم پس از وفات آن حضرت بواسطه اختلاف در امر خلافت پديدار گرديد.

و رده‌اى كه در اين حديث عنوان شده است بمعنى دوم است و مقصود اين است كه پس از وفات پيغمبر (ص) همه مسلمانان از راه ايمان كه پيروى و ولايت على بن ابى طالب (ع) باشد منحرف شدند و دنبال خليفه‌هاى انتخابى رفتند و سير معنوى اسلام كه پرورش روح و ايمان در مردم بود بسيار ناتوان و محدود گرديد و اكثر مردم بر اثر انقلاب سقيفه از متابعت على (ع) كه خليفه حق پيغمبر بود روگردانيدند مگر اين چند نفر و امام بآيه شريفه استدلال كرده است كه خداوند در قرآن مجيد اين موضوع را پيش‌گوئى كرده و فرموده، يا اگر پيغمبر بميرد و يا كشته شود شماها بعقب برمى‌گرديد؟ و بنا بر اين بايد استفهام را در آيه استفهام تقريرى و براى تعجب تفسير كرد.