و طيار نزد امام صادق (ع) آمد و منهم حضور داشتم كه از او پرسيد و گفت قربانت بفرمائيد قول خدا عز و جل كه در بسيارى از موارد قرآن فرموده است‌ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا- أيا كسانى كه گرويديد و معتقد شديد- آيا در اين خطاب بمؤمنان منافقان بى‌عقيده هم داخل هستند؟ فرمود آرى در اين خطاب منافقان (كه هيچ عقيده ندارند) و گم‌راهان (كه معتقد بر خلاف حقند) و هر كس بدعوت ظاهر اسلام اعتراف دارد داخل هستند.

شرح-

از مجلسى ره- قوله‌

«عن ابليس أ كان من الملائكة»

بدان كه علماء اختلاف دارند كه ابليس فرشته‌ايست يا نه و اكثر متكلمين خصوص معتزله و اصحاب ما شيعه چون شيخ مفيد گويند فرشته نبوده و از جن است.

شيخ مفيد گفته اخبار متواتره از ائمه بدان رسيده است و آن مذهب اماميه است و دسته‌اى از متكلمين و اكثر فقهاء جمهور او را فرشته دانند.

و شيخ الطائفه ابو جعفر طوسى آن را اختيار كرده و گفته از امام صادق (ع) هم روايت شده است و ظاهر تفاسير ما اينست كه او از فرشته‌ها است و آنان كه او را فرشته دانند اختلاف در مقام او دارند.

١- او خازن و كليددار بهشت بوده است.

٢- او حكمران و پادشاه آسمان دنيا بوده است و هم زمين.

٣- او ناظم امور ميان آسمان و زمين بوده.

آنان كه او را فرشته ندانند و جن دانند بچند وجه دليل آورده‌اند:

١- قول خدا در سوره كهف (آيه- ٥٠) جز ابليس كه از جن بود و نافرمانى پروردگار خود كرد- گويند در اطلاق لفظ جن روا نيست چيزى مقصود باشد جز همان جنس معروف كه در قرآن برابر انسان آمده.

٢- قول خدا تعالى (٦- التحريم) نافرمانى خدا نكنند و هر چه فرمايد انجام دهند- از فرشته‌ها بطور عموم نفى گناه كرده است و بايد ابليس گنهكار از آن‌ها نباشد.

٣- ابليس نسل و نژاد دارد چنانچه خدا تعالى فرموده (الكهف- ٥١) آيا ابليس و نژادش را در برابر من دوستان خود قرار مى‌دهيد و آنان دشمنان شما هستند- و فرشته‌ها را نژادى نيست زيرا ماده ندارند زيرا خدا تعالى فرمايد (الزخرف- ١٩) و فرشته‌هائى كه بنده‌هاى خدايند ماده تصور كنند (اين را در مقام نكوهش مشركان گفته است) و نژاد همانا از نر و ماده باشند.

٤- فرشته‌ها رسولان خدايند چون خدا فرمايد (١- فاطر) قرار دهنده فرشته‌ها است رسولان- و رسولان خدا معصوم و بى‌گناهند چون خدا فرمايد (١٢٤- الانعام) خدا داناتر است كه در كجا رسالت خود را مقرر سازد- و كفر و عصيان بر رسولان خدا نشايد چه فرشته باشند و چه آدمى. و ادله ديگر و بحث و اعتراض بسيارى در اينجا شده كه براى بيم از طول كلام ذكر نكرديم.

و آنها كه گفته‌اند فرشته است دو دليل آورده‌اند: