محدود نمود- در اين دوران عكس العمل سختى از مخالفان در ميان نبود و بيشتر با بى‌اعتنائى و مسخره و شانه بالا انداختن با اسلام مبارزه ميكردند و اسلام هم با بيان حقائق و دعوت بسيار ملايم فعاليت ميكرد و ميتوان اين دوره را بدوره مبارزه‌هاى صامت ناميد.

دوم- دوران تظاهرات اسلامى كه با عكس العمل جدى مخالفان روبرو شد و منتهى بمحاصره همه جانبه پيغمبر و ياران او در شعب ابى طالب گرديد.

سوم- دوران مبارزات علمى و مناقشات نسبتا مسالمت‌آميز كه پس از شكست نقشه محاصره شعب ابى طالب چند سال ادامه داشت و ميتوان گفت حادثه معراج و سوره مباركه الاسراء كه شامل يك سلسله مسائل و مناقشات علمى و اخلاقى و تاريخى است در اين دوره پرشور نازل شده است كه حادثه معراج در ضمن اين مبارزات نسبتا مسالمت‌آميز نقشه‌اى مهم بوده و نقش مؤثرى ايفاء كرده است.

ما حادثه معراج را از سيره ابن هشام بعنوان تفسيرى از آيه و مصدر ديگرى از مصادر اسلامى معراج ترجمه ميكنيم.

٢- سيره ابن هشام ج ١ ص ٢٤٠ ط مصر.

ياد اسراء و معراج‌

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌ گويد ابو محمد عبد الملك بن هشام براى ما بازگفت، گفت زياد بن عبد اللَّه بكائى از محمد بن اسحق مطلبى بازگو كرد كه سپس رسول خدا (ص) را از مسجد الحرام بسوى مسجد اقصا و آن بيت المقدس است از ايليا شبانه بردند در حالى كه اسلام در مكه فاش و آشكار شده بود در ميان قريش و همه قبائل عرب.

ابن اسحاق گفته حديث شب‌گردى پيغمبر (ص) از عبد اللَّه بن مسعود و ابى سعيد خدرى و عايشه همسر پيغمبر (ص) و معاوية بن ابى سفيان و حسن بن أبي الحسن و ابى شهاب زهرى و قتاده و دانشمندان ديگر و از أم هانى دختر ابى طالب متفرقه بمن رسيده كه در اين حديث فراهم شده است و هر كدام اين‌ها برخى از اين حديث را باز گفته‌اند در باره معراج شبانه رسول خدا (ص).

اين حادثه معراج آزمايش و نمايشى بود و فرمانى بود از طرف خدا در اظهار نيرو و تسلط الهى.

در اين حادثه مهم عبرتى است براى خردمندان و وسيله هدايت و رحمت و ثباتست براى كسى كه بخدا ايمان دارد و باور دارد و بامر خدا يقين دارد.

خداوندش چنانچه خواست شبانه بگردش گماشت تا آنچه از آيات خويش ميخواهد بدو نمايد تا آنچه را ديد بچشم خود بيند و فرمان و تسلط بى‌پايان خداوند بزرگ و نيروى وى كه هر چه خواهد با آن سازد مشاهده كند در ضمن آنچه بمن رسيده است اينست كه:

عبد اللَّه بن مسعود ميگويد براى رسول خدا (ص) براق آوردند و آن مركبى است كه پيغمبران را با آن پيش از وى حمل ميكردند و از سرعت سير سم خود را تا ديدرس خود مينهد پيغمبر سوار آن شد و رفيقش او را بيرون برد و آيات ميانه زمين و آسمان را بوى مينمود تا ببيت المقدس رسيد و ابراهيم خليل و موسى و عيسى با چند تن از پيمبران را در آن ديد كه بخاطر وى فراهم آمده و براى آن‌ها