كه آن را از سخنان ديگران جدا ساخت و با قرآنى كه آن را عيان و بيان نمود تا بنده‌ها پروردگار ندانسته خود را بدانند و بشناسند و باو اعتراف كنند با اينكه منكر او بودند و پس از دوران انكار و ناشناسى جاهليت او را بر جا دارند.

و خداوند سبحان در كتاب خود براى بندگانش جلوه‌گر و آشكار شد بى‌آنكه با چشم سر او را ديده باشند و خداوند بآنها بردبارى خود را نمود كه چه اندازه بردبار است و بآنها گذشت خود را نمود كه تا چه اندازه باگذشت است و بآنها نيروى خود را نمود كه چگونه نيرو دارد و آنان را از سطوت خود ترسانيد و بآنها فهمانيد چگونه آنچه از آيات و معجزات را آورد بيافريند و چگونه گنهكاران را كه خواهد نابود سازد براى نمونه و پند ديگران و چگونه بكيفر خود هر كه را درو كرده درو كرده است و چگونه روزى داده و رهبرى كرده و عطا بخشيده و بآنها حكم خود را نمود كه چگونه حكم كند و صبر كند تا شنود آنچه شنيدنيست و بيند (كه بنده‌هاى او چه كنند).

شرح-

از مجلسى «ره»- قوله‌

«بذى‌قار»

- مكانى است ميان كوفه و واسط- پايان نقل از مجلسى ره.

من گويم- اين مكان قبل از اسلام محل نبرد سختى شد ميان دولت فارس و روم كه روم در آن پيروز شد و على (ع) هنگام حركت ببصره براى سركوبى شورشيان جمل در اين جا منزل كرد و از مردم كوفه يارى طلبيد و آنها را براى جلوگيرى از شورشيان بصره بسيج كرد و گويا اين خطبه و سخنرانى در اين موقع پرشور و حساس ايراد شده است.

قوله‌

«من عبادة عباده»

چون عيسى كه نزد ترسايان معبود است و عزيز كه معبود يهود است و فرشته‌ها و اصنام نيز از راه تغليب بنده شمرده شدند يا مقصود اطاعت شياطين و سركشان است چنانچه خداوند تعالى فرموده است:

(٦٠- يس) كه نپرستيد شيطان را و در نهج البلاغة مختصرى از اين خطبه را نقل كرده است و گفته‌

«من عبادة الاوثان الى عبادته و من طاعة الشيطان الى طاعته»

پايان نقل از مجلسى ره.

من گويم- مقصود اينست كه اسلام براى آزادى مردم از قيد استعمار و استثمار زورگويان و سرمايه‌داران كوشش نمود و تعليمات عادلانه آن مردم را از زنجير بردگى زورگويان و پول‌داران رها