كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٣١٨ - دلايل صحت در امور يسيره

دلايل صحت در امور يسيره‌

به چهار دليل معاملات كودكان در امور يسيره صحيح است:

١. سيره مستمره عقلا: در طول تاريخ از هنگامى كه جوامع مدنى و انسانى تشكيل گرديد و داد و ستد رواج يافت، همواره اين‌گونه بوده است كه همگان از هر مكتب و مرامى در امور يسيره با كودكان معامله كرده و مى‌كنند، براى خريد نان و سبزى و مانند آن بچه‌ها را مى‌فرستند، از آنان چيزهاى كم‌ارزش را خريدارى مى‌كنند و ترديد به خود راه نمى‌دهند، از سوى شارع هم اين سيره، ردع و ابطال نشده است، پس مورد تأييد و امضاى شارع است و حجيت دارد.

اشكال: شيخ اعظم در مكاسب‌ در نقد اين دليل مى‌گويد: اين سيره مثل بسيارى از سيره‌هاى مردم از بى‌مبالاتى آنان در امر دين ناشى مى‌شود و چنين سيره‌هايى ارزشمند نيست. اصولًا شيخ به سيره‌هاى عامه مردم بدبين است.

جواب: سيره مزبور در محدوده افراد بى‌مبالات يا كم‌مبالات نيست بلكه متدينان و افرادى هم كه خيلى متشرع و پاى‌بند هستند و حتّى علماى دين، اين سيره را دارند و در امور يسيره به معاملات صبى ترتيب اثر مى‌دهند. اشكال مهم درباره اين سيره اين است كه عمومات آيه و روايات عدم جواز معاملات صبى، معاملات آن‌ها را در امور يسيره شامل است و رادع مى‌باشند؛ البته ردع عمومى نه خصوصى، ولى همين نيز كافى است. و شايان ذكر است كه سيره مردوعه ارزشى ندارد.

نظريه امام راحل‌ (رحمه الله): اگر اطلاق نصوص معاملات صبى را قبول كرديم حتماً رادعيت دارند و كسى نمى‌تواند سيره مذكور را مخصص عمومات مذكور قرار دهد؛ زيرا فرع بر حجيت سيره است كه آن هم فرع بر عدم ردع شارع است و عمومات، صلاحيت رادعيت دارند.

آرى بى‌راه نيست كه ادّعا كنيم اساساً آيه و رواياتِ باب- معاملات صبى- در امور