كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٢٩٨ - نظريه امام خمينى(رحمه الله)

ولى اين احتمال درست نيست؛ زيرا لازمه‌اش لغويت ذكر غايت؛ يعنى‌ حتّى إذا بَلَغُوا النّكاحَ‌ است، و حمل بر طريقيت و اماره بودن، موجب خروج از لغويت نيست و بلكه خلاف ظاهر است؛ زيرا اصل اين است كه هر قيدى كه ذكر مى‌شود موضوعيت دارد نه طريقيت.

نظريه امام خمينى (رحمه الله)

احتمال ديگر كه مختار مشهور است و بزرگانى از قبيل محقق نائينى‌[١] مرحوم آيت‌اللّه خوئى‌[٢] و امام راحل‌[٣] آن را اختيار كرده‌اند اين است كه مجموع بلوغ و رشد علت تامه هستند و هركدام جزء موضوع استقلال صغير مى‌باشند.

دليل حضرت امام‌ (رحمه الله)

استدلال امام راحل در كتاب البيع‌ به‌صورت خلاصه، از اين قرار است: كلمه «حتى» ظهور در غايت دارد و مابعد آن، قيد براى ماقبل است، و اراده عطف يا استيناف در موارد خاصى است كه قرينه مى‌طلبد. كلمه «اذا» پس از «حتّى» ظهور در ظرفيت دارد و صرفاً به معناى زمان و وقت است و اراده شرطيت دليل مى‌طلبد. بر اين اساس مفاد صدر آيه اين است كه آزمايش يتيمان تا زمانى است كه بالغ شوند، گويا فرموده است‌

: «وابتلوا اليتامى إلى أن يبلغوا».

البته بديهى است كه مبدأ اين آزمايش از زمان احتمال رشد و عقل است، نه از لحظه تولد آنان؛ زيرا در اين‌صورت امر لغو مى‌شود. منتهاى آن هم تا زمان بلوغ است و بررسى پس از آن، لزوم اختبار از آيه استفاده نمى‌شود بلكه مفهوم غايت، عدم وجوب آن است در صورتى كه غايتْ قيد حكم باشد.

حال پس از بلوغ تكليف چيست؟ اين مسأله را ذيل آيه، با فاء تفريع- كه بر ترتيب‌

[١]. ر. ك: منية الطالب، ج ١، ص ١٦٩- ١٧٠.

[٢]. ر. ك: مصباح الفقاهه، ج ٣، ص ٢٤٤.

[٣]. كتاب البيع، ج ٢، ص ١٣ ..