ما او را [١]از سر احتياج،دگر آن‌كه:ذكر او ما را دائم باشد و ذكر ما او را در احيان و اوقات.[دگر آن‌كه ] [٢]:ذكر ما او را براى جرّ منفعت باشد و دفع مضرّت،و ذكر او ما را از سر فضل و كرم باشد.

ذو النّون مصرى گفت:براى آن‌كه ذكر او ما را [٣]مقدّم است بر ذكر ما او را،تا او ما را ياد نكرد،ما او را ياد نكرديم.ذكر او ما را بى‌سابقه است،و ذكر ما او را به مقدّمۀ لطف و توفيق اوست.

ابو بكر ورّاق گفت:براى آن‌كه ذكر ما او را مشوب است،و ذكر او ما را خالص.

ابو درداء و قتاده و ابن زيد گفتند:معنى آن است كه ذكر اللّه اكبر و افضل من كلّ شىء،ذكر خداى مهتر و بهتر است از همه چيز.

عبد اللّه مسعود روايت كرد كه [٤]رسول-عليه السّلام-گفت در آيت:ذكر خداى نكوتر و فاضل‌تر است به همه حال،و ذكر خداى كه بنده كند آن است كه:او ياد دارد خداى را عند محرّمات تا اجتناب كند،و عند محلّلات تا استحلال كند.

معاذ جبل گفت:با رسول در بعضى راهها مى‌رفتم،مرا گفت:

يا معاذ!اين السّابقون؟ گفتم:يا رسول اللّه!ايشان از پيش رفتند و ما بازمانديم.گفت:يا معاذ! كجااند آن سابقان [٥]كه ايشان به ذكر خداى تعالى حريص بودند؟آنگه گفت:

هركس كه [٦]خواهد كه در مرغزارهاى بهشت چرا كند،بايد تا ذكر خداى بسيار كند.

معاذ جبل گفت:هيچ‌چيز نيست كه بنده [٧]را از عذاب برهاند بهتر از ذكر خداى.گفتند:و لا الجهاد في سبيل اللّه،و نه جهاد در سبيل خداى؟گفت:و نه جهاد در سبيل خداى،قال اللّه تعالى: وَ لَذِكْرُ اللّٰهِ أَكْبَرُ .

ابو درداء گفت:خبر دهم شما را به بهترين عملهاى شما،و [٨]دوست‌ترين به نزديك خداى تعالى،و تمام‌تر در درجات،و بهتر از جهاد در سبيل خداى،و با

[١] .آج،لب،كا:ذكر ما او را.

[٢] .آط:ندارد،از آب افزوده شد.

[٣] .كا:ذكر ما او را.

[٤] .آج،لب:از.

[٥] .آج،لب:سابقون.

[٦] .كا+او.

[٧] .آز:بنده‌اى.

[٨] .كا:دوستر.