با پيش خداى مى‌بايد رفتن. أُولٰئِكَ يَئِسُوا مِنْ رَحْمَتِي ،ايشان آنانند كه از رحمت من نااميدند،و ايشان را عذابى باشد سخت.حق‌تعالى اين آيت را در ميان قصّۀ ابراهيم بگفت اعتراضى [١]بر وجه اعذار و انذار.

آنگه با قصّۀ ابراهيم رفت،گفت: فَمٰا كٰانَ جَوٰابَ قَوْمِهِ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا اقْتُلُوهُ أَوْ حَرِّقُوهُ ،و نبود جواب قومش الّا آن‌كه گفتند [٢]بكشى او را يا بسوزى او را.در كلام محذوفى هست،و آن آن است كه:ففعلوا ذلك، فَأَنْجٰاهُ اللّٰهُ مِنَ النّٰارِ ،آنچه گفتند بكردند،و اسباب و آلات آن بساختند،خداى تعالى او را برهانيد از آتش به آن‌كه آتش بر او برد و سلام [٣]كرد،چنان كه قصّۀ آن برفت تا آتش از او هيچ نسوخت مگر بند او. إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ،در اين آياتى و بيّناتى هست قومى را كه ايمان دارند [٤][٢٠٠-ر].

وَ قٰالَ ،و گفت ابراهيم-عليه السّلام: إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَوْثٰاناً ،شما بدون خداى بتانى گرفته‌اى به خدايى. مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا ،قرّاء خلاف كردند در اين لفظ.ابو عمرو و كسائى و ابن كثير و يعقوب خواندند:مودّة بينكم،به رفع«تا» و جرّ«بينكم»بالاضافة.

آنگه در رفع«مودّة»دو وجه گفتند:يكى آن‌كه خبر مبتداى است محذوف، و التّقدير:هى مودّة بينكم،و مثله قوله: لَمْ يَلْبَثُوا إِلاّٰ سٰاعَةً مِنْ نَهٰارٍ بَلاٰغٌ [٥]... ،و التّقدير:

هو بلاغ،و قوله:لا يفلحون،متاع [٦]،و التّقدير:هو متاع.و وجه دوم آن‌كه،خبر«انّ» باشد،و بر اين وجه«انّ»مفصول است،و«ما»موصوله است به معنى الّذي، و التّقدير:انّ الّذين تعبدونه من دون اللّه مودّة بينكم.و اين قول نيك نيست،براى آن‌كه «اوثانا»،ضايع ماند بى‌عاملى ناصب،و وجه اوّل درست است كه خبر مبتداى محذوف است.

و عاصم در بعضى روايات خواند:مودّة بينكم،مرفوع منوّن،و«بينكم»،نصب

[١] .لب:اعراضى.

[٢] .آج،لب:ندارد.

[٣] .آط،آب،آز،مش:بردا و سلاما،اشاره است به سورۀ انبياء(٢١)آيۀ ٦٩.

[٤] .آج،لب:آرند.

[٥] .سورۀ احقاف(٤٦)آيۀ ٣٥.

[٦] .سورۀ يونس(١٠)آيۀ ٦٩ و ٧٠،و سورۀ نحل(١٦)آيۀ ١١٦ و ١١٧.