را بچشانيم رحمتى به آن خرّم [١]شوند از تندرستى و دست فراخى و كامروايى و كار روانى. وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ ،و اگر رنجى و بلايى و نكبتى رسد به ايشان به آنچه كرده باشند و مستحقّ آن شده. إِذٰا هُمْ يَقْنَطُونَ ،كه تو نگه كنى ايشان نوميد شده باشند از من و [٢]رحمت من.

أَ وَ لَمْ يَرَوْا ،نمى‌بينند،يعنى نمى‌دانند كه خداى تعالى روزى بگستراند آن [٣]را كه خواهد. وَ يَقْدِرُ [٤]،اى يقتر و يضيّق،و تنگ گرداند و سخت بر آنكه او خواهد به حسب مصلحت ايشان. إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ،در اين آياتى هست و دلايلى [٥]گروهى را كه ايمان آرند،و براى آن تخصيص كرد مؤمنان را[٢١٦-پ]كه منتفع ايشان باشند ازآنجا كه نظر و انديشه ايشان كنند.

فَآتِ ذَا الْقُرْبىٰ حَقَّهُ ،آنگه گفت:بده يا محمّد-خطاب با او و مراد او و امّت- خويشان و نزديكان را حقّشان بده،و نيز درويش [٦]را حقّ او به او ده. وَ ابْنَ السَّبِيلِ ، و رهگذرى را،و اين شامل بود زكات و صدقات و نفقات و وجوه برّ و احسان و صلۀ [٧]رحم را بر همه وجه. ذٰلِكَ خَيْرٌ ،آنگه گفت:اين دادن بهتر باشد آنان را كه روى خداى جويند. وَ أُولٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ،و ايشان ظفريافتگان باشند به مراد خود.

وَ مٰا آتَيْتُمْ مِنْ رِباً ،ابن كثير خواند:[اتيتم مقصور،من الإتيان و هو عبارة عن الفعل،يقال:أتيت بالأمر اذا فعلته،و منه قول الشّاعر:

و لم يأت ما يأتي من الأمر هائبا
يعنى آنچه كنى [٨]از ربا و باقى قرّاء به مدّ خواندند:] [٩]آتيتم من الإيتاء و هو الإعطاء،و آنچه دهى [١٠]از ربا. لِيَرْبُوَا فِي أَمْوٰالِ النّٰاسِ ،تا بيفزايد در مالهاى مردمان. فَلاٰ يَرْبُوا عِنْدَ اللّٰهِ ،نيفزايد نزديك خداى.مدنيان خواندند:لتربوا،به«تا»ى

[١] .آط:خورم.

[٢] .همۀ نسخه بدلها+از.

[٣] .همۀ نسخه بدلها،بجز كا:آنان.

[٤] .اساس:تقدر،به قياس با ضبط قرآن مجيد،تصحيح شد.

[٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز كا:دلالاتى.

[٦] .آج،لب:درويشان را.

[٧] .آج،لب:صلت.

[٨] .آب،مش:كند،آج،لب:مى‌كند،كا:كنيد.

[٩] .اساس افتادگى دارد،از آط،افزوده شد.

[١٠] .آب،آز،كا:دهيد.