روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥٢ - ترجمه

مفعول له باشد. وَ يُنَزِّلُ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً ،و از آسمان آبى فرود آرد [١]،يعنى [٢]باران،و زنده كند زمين را به او پس ازآن‌كه بمرده باشد،در اين آياتى [٣]و علامتى هست گروه خردمندان را.

وَ مِنْ آيٰاتِهِ أَنْ تَقُومَ السَّمٰاءُ وَ الْأَرْضُ بِأَمْرِهِ ،و از آيات و عجايب او آن است كه آسمان و زمين به فرمان او ايستاده [٤]است. ثُمَّ إِذٰا دَعٰاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْأَرْضِ إِذٰا أَنْتُمْ تَخْرُجُونَ ،آنگه چون شما را بخواند از زمين شما اجابت كنى و از زمين بيرون آيى، يعنى روز قيامت و بعث براى حساب و جزا.

و بعضى گفتند:در كلام تقديم و تأخيرى است،و التّقدير:ثمّ اذا دعاكم دعوة اذا انتم تخرجون من الارض.و«إذا»اوّل ظرفى است متضمّن شرط،و دوم«اذا»ى مفاجات است.

وَ لَهُ مَنْ فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قٰانِتُونَ ،آنگه گفت:او راست هرچه در آسمانها و زمين است،و همه او را قانت و مطيع[٢١٣-ر]باشند.

وَ هُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ،آنگه گفت:او آن خداى است كه ابتدا خلق او كرد،بى‌آنكه هيچ بود از او،و باز اعادت همو [٥]كند پس ازآن‌كه بميراند ايشان را.

عبد اللّه مسعود خواند:«يبدى الخلق»،حملا على قوله: ثُمَّ يُعِيدُهُ ،على قوله [٦]:

هُوَ يُبْدِئُ وَ يُعِيدُ [٧]،و دليل عامّه قرّاء: كَمٰا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ [٨].

وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ ،يعنى [٩]اعادت بر او آسان‌تر باشد از ابتدا.

ربيع بن خثيم و حسن بصرى و عوفى از عبد اللّه عبّاس گفتند معنى آن است كه:

«هين»بى‌زياده و تفضيل.و افعل در كلام عرب بسيار آمد كه اگرچه صورت او افعل