يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ ،زنده از مرده بيرون آرد،و مرده از زنده.و تفسير اين در سورت آل عمران رفته است. وَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهٰا ،و زمين را زنده كند به نبات پس ازآن‌كه مرده باشد. وَ كَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ ،و شما را همچنين از گورها برآرند كه نبات از زمين.

وَ مِنْ آيٰاتِهِ ،گفت:از آيات و دلايل و بيّنات او آن است كه شما را بيافريد از [٢١٢-پ]خاك،يعنى آدم را كه پدر شما بود. ثُمَّ إِذٰا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ ،پس آنگه [١]كه ديدى شما خلقى بسيار بودى منتشر و پراگنده در زمين.اين«اذا» مفاجات است،يعنى بس روزگار بر نيامد ميان خلق آدم و ميان آن‌كه فرزندانش بسيار شدند و در زمين پراگنده شدند.

وَ مِنْ آيٰاتِهِ ،و از دلايل او. أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوٰاجاً ،آن است كه شما را بيافريد هم از شما و از جنس شما جفتان و زنان،شما را با ايشان سكون داد.و سكون آرام باشد [٢]. وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً ،و [٣]ميان شما دوستى و رحمت نهاد.

قوله: مِنْ أَنْفُسِكُمْ ،يعنى از استخوان پهلوى آدم.و گفتند:هم از آب شما،و گفتند:

هم از جنس شما.

راوى خبر گويد كه،مردى به نزديك رسول آمد و گفت:يا رسول اللّه!مرا از كارى عجب [٤]است و آن جاى تعجّب است كه مردى و زنى هرگز يكديگر را ناديده و ناشناخته،چون ميان ايشان مناكحتى رود و يك روز با يكديگر صحبت كنند، يكديگر را چنان دوست گيرند كه از آن عظيم‌تر ممكن نباشد.رسول-عليه السّلام- گفت:اين از قبل خداى است و اين آيت بخواند: وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ،در اين آيتى و دلالتى هست آنان را كه انديشه كنند.

وَ مِنْ آيٰاتِهِ ،و از دلالات و عجايب او. خَلْقُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ ،آفريدن آسمان و زمين است. [وَ اخْتِلاٰفُ أَلْسِنَتِكُمْ وَ أَلْوٰانِكُمْ ،و اختلاف زبانها و لغتهاى

[١] .چاپ شعرانى(٤٧/٩):آن‌كه.

[٢] .همه نسخه بدلها:شما را تا شما را با ايشان سكون و آرام باشد.

[٣] .همۀ نسخه بدلها بجز آل+از.

[٤] .مش:عجيب.