قوله تعالى: وَ لاٰ تُجٰادِلُوا أَهْلَ الْكِتٰابِ إِلاّٰ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ -الآية،حق‌تعالى در اين آيت نهى كرد مؤمنان را ازآن‌كه مجادله كنند با اهل كتاب،الّا به وجهى كه نكوتر باشد.

قتاده گفت:آيت منسوخ است به آيت قتال،و دگر مفسّران گفتند:محكم است و حكمش بر جاى خود است براى آن‌كه ممكن است جمع كردن ميان مجادلۀ نيكو و ميان قتال،براى آن‌كه به اوّل نوبت دعوت بايد كردن و ايشان را به حجّت[باراه] [٥]حقّ خواندن و آنچه طريق محاجّه و اظهار حجّت است بر ايشان عرض كردن،چون قبول نكنند آنگه قتال كردن.

پس حق‌تعالى فرمود رسول را و نايبان او را كه:چون دعوت كنى ايشان را و با ايشان محاجّه و مجادله كنى،بر وجهى [٦]هركدام نكوتر كنى تا ايشان به ايمان نزديك باشند.و گفت شما ايشان را لطف باشد.

و اصل«جدل»و«جدال»،فتل [٧]خصم باشد از حجّتش [٨]به طريق حجّت [٩]،و منه [١٠]حبل مجدول،اى محكم الفتل،و منه الاجدل للصّقر و الجديل للزّمام [١١]من الادم.و گفتند:اشتقاق«جدل»از جداله است و هى الارض،و آن آن است كه هريكى از

[١] .آب،مش:افترا كند.

[٢] .آط:چون با او آيد،آب،مش:چون آيد به او.

[٣] .آب،مش:آيا.

[٤] .آب،آج،لب،مش+مر.

[٥] .اساس:ندارد،از آط افزوده شد.

[٦] .آج،لب:وجه.

[٧] .آط،آب،آج،لب،آز،مش:قتل.

[٨] .همۀ نسخه بدلها،بجز آل:مذهبش.

[٩] .همۀ نسخه بدلها،بجز آل:محاجّه.

[١٠] .آط،آب،آز:مثله،آج،لب،مش:مثل.

[١١] .چاپ شعرانى(٢٧/٩)+المجدول.