وَ كَمْ أَهْلَكْنٰا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهٰا ،آنگه گفت:بس‌كه ما هلاك كرديم از شهرى كه [١]ايشان را بطر آمد از معيشت و آسايش زندگانى خود تا كافر و طاغى شدند.

عطا گفت:معنى آن است كه ايشان زندگانى به بطر كردند،و اضافت فعل با قريه كرد در لفظ و در معنى مضاف است با اهل او.

امّا نصب«معيشت»محتمل است چند وجه را:يكى آن‌كه نزع كرده باشند جرّ [٢]را،فلمّا حذف حرف الجرّ وصل [٣]الفعل فعمل،و التّقدير:بطرت في معيشتها،و مثله قوله: وَ لاٰ تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكٰاحِ [٤].

و وجه ديگر آن است كه:ضمّن بطر[معنى] [٥]كفر لأنّ فى البطر معنى كفران النّعمة،فكأنّه قال:كفرت معيشتها،و مثله قوله: لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسٰائِهِمْ [٦]... ، لا يقال آلى منه الا انّه لمّا ضمّن آلى معنى بعد عدّاه بمن.

فرّاء گفت:نصب او بر تمييز [٧]است،براى آن‌كه معنى آن است كه:ابطرتها [٨]معيشتها،جز آن است كه فعل از او ببرد و با«قريه»اسناد كرد،و مثله قولك [٩]:

طاب زيد نفسا،[اى طابت نفسه،و قوله: فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ نَفْساً [١٠]] [١١]، و لم يعتدّ بالاضافة،كما قال الشّاعر بالالف و اللاّم،في قوله:

و لا بغرارة [١٢]الشّعر الرّقابا
[١٣] فتلك مساكنهم[١٩٠-پ]لم تسكن من بعدهم الّا قليلا،آن مسكنها و خانه‌هاى ايشان مسكون نبود ايشان را الّا روزى چند،يعنى بس روزگار نماندند در

[١] .همۀ نسخه بدلها،بجز آب و كا+ما.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:باشد حرف جرّ.

[٣] .چاپ شعرانى(٤٧٥/٨):و حمل.

[٤] .سورة بقره(٢)آيۀ ٢٣٥.

[٥] .اساس:ندارد،از آب افزوده شد،آط:يعنى.

[٦] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٢٢٦.

[٧] .آط،آج،لب،آل،مش،كا:تميز.

[٨] .آج،لب،آل:ابطرتهما،چاپ شعرانى(٤٧٥/٨):ابطر بها.

[٩] .همۀ نسخه بدلها بجز كا:قوله.

[١٠] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ٤.

[١١] .اساس:ندارد،از آط افزوده شد.

[١٢] .آط،آب،آج،لب،آز،آل:بفرارة،مش:بقراة،كا:بقرارة.

[١٣] .آب،آز:الرفيا.